ท่วงทีลีลาและท่ารำตัวละครนาง: องค์ความรู้นาฏศิลป์ของคุณครูบุนนาค ทรรทรานนท์

บทคัดย่อ

งานวิจัยชิ้นนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากลวิธีการรำตัวละครนางของคุณครูบุนนาค ทรรทรานนท์ ทั้งด้านท่วงทีลีลาและกระบวนท่ารำจากบทบาทการแสดงบางชุด โดยเลือกศึกษาจากการแสดงชุดเมขลา-รามสูร ดรสาแบหลา และมโนห์ราบูชายัญ  ผลการวิจัยพบว่า คุณครูบุนนาค ทรรทรานนท์ เป็นนาฏศิลปินตัวละครนางท่านหนึ่งที่ได้รับการยกย่องว่ามีฝีมือการรำตัวนางเป็นเลิศ  มีท่วงทีลีลาแบบนางกษัตริย์ และได้รับการถ่ายทอดจากครูผู้ใหญ่หลายท่าน ซึ่งเป็นปรมาจารย์ทางด้านนาฏศิลป์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งท่านผู้หญิงแผ้ว สนิทวงศ์เสนี และคุณครูจำเรียง พุธประดับ ลีลาการรำของครูผู้ใหญ่ทั้งสองท่านนี้จึงมีอิทธิพลต่อการรำของคุณครูบุนนาคไม่มากก็น้อย  จนกลายมาเป็นอัตลักษณ์ของคุณครูบุนนาคเอง  จากการศึกษากระบวนท่ารำการแสดงทั้งสามชุด พบว่า ท่วงทีลีลาท่ารำอันเป็นลักษณะโดดเด่นของคุณครูบุนนาค คือ 1) ความสง่างามและอ่อนช้อยตามแบบนางกษัตริย์ ซึ่งเกิดจากความสมบูรณ์ของกระบวนท่า  การใช้สรีระต่าง ๆ ทุกส่วนของร่างกายตั้งแต่ศีรษะจรดเท้าในการเคลื่อนไหวแสดงท่ารำได้อย่างถูกต้อง และกลมกลืนเป็นเอกภาพ  2) การเน้นจังหวะด้วยการใช้ร่างกายส่วนต่าง ๆ ทำให้ท่ารำคมชัด เกิดการสื่อความหมายและพลังในการแสดงได้เป็นอย่างดี  3) การแสดงออกทางอารมณ์ความรู้สึกผ่านสีหน้าและท่าทางอย่างชัดเจนในการแสดงบทบาทต่าง ๆ  สิ่งเหล่านี้ส่งเสริมให้การแสดงของท่านน่าประทับใจ