The Revolutionary Isan: The Communist Movement in Isan from inception to Collapse (1920s-1980s)
Main Article Content
Abstract
Although the Northeastern region is an area where the Communist Party of Thailand (CPT) has been politically active and where there has been a long and fierce military struggle between the CPT and the Thai state, existing writings still have limitations, namely that they tend to focus primarily on the overall picture of the movement from its inception until the collapse of the CPT or on studying the CPT movement at certain times. While existing studies of communist movements in the Northeast tend to focus on only certain parts of the Northeast and do not cover the entire region, the movement has not been studied from its beginning until its collapse. To fill the gaps in this knowledge, this article will discuss (1) the communist movement in the Northeast from its beginnings until its collapse. (2) Every communist movement has always had continuity through its remaining cadres, and each period of movement has also shaped practitioners who will become key players in the next period of movement. (3) The communist movement occurred simultaneously throughout the three major northeastern regions: the Northeastern Region, the Southeastern Region, and the Phu Sang Region. (4) The communist movement in the Northeast is closely related to political changes at the global, Indochinese, and national levels. (5) The internal adjustments of the communist movement at different times significantly influenced the communist movement in the Northeast. (6) The communists who played a role in the movement in the Northeast were not only party leaders but also numerous ordinary cadres. (7) These factors shaped certain characteristics of the communists in the Northeast, as they expressed in their criticism and opposition to the party leadership at the Fourth Party Congress in 1982.
Article Details
References
หนังสือ
โกเมศ มาสขาว, พรม บูรณชน (สหายกาล), (ม.ป.ท.: ม.ป.ท., 2554).
คงเจตน์ พร้อมนำพล, บันทึกเลือดพนมดงเร็ก, (กรุงเทพฯ: สโมสร ’19, 2542).
คณะกองบรรณาธิการจุลสารสโมสร’19, ตามรอยวีรชนประชาด้วยก้าวที่กล้าสโมสร’19, (กรุงเทพฯ: บจก. การพิมพ์, 2564).
คมสรรค์ มาตุคาม, ดงพระเจ้าแดนมรณะ, (กรุงเทพฯ: กรุงสยามการพิมพ์, 2520).
คมสรรค์ มาตุคาม, ครอง จันดาวงศ์ เขาคือใคร, (กรุงเทพฯ: พิทักษ์ประชา, 2521).
โครงการเฉพาะกิจกลุ่มภูบรรทัด, บนเส้นทางภูบรรทัด: ตำนานการต่อสู้ด้วยกำลังอาวุธของประชาชน พัทลุง – ตรัง - สตูล, (กรุงเทพฯ: อาร์ต เอ็จ กราฟฟิค, 2544).
แคน สาริกา, เปลือยป่าแดง, (กรุงเทพฯ: บริษัท อศิรา จำกัด, 2527).
เชินตุ่ง, ผู้คนและเส้นทาง, (กรุงเทพฯ: กลุ่มลูกหลานบ่าออ, 2551).
เชาว์ พงษ์พิชิต, ประวัติพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย, (กรุงเทพฯ: แสงดาว, 2565).
ดำริห์ เรืองสุธรรม, ขบวนการแรงงานไทยในการต่อต้านญี่ปุ่นในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2, (กรุงเทพฯ: สุขภาพใจ, 2544).
ธ. เพียรวิทยา, ประวัติและบทเรียนบางประการของพรรคเรา, (ม.ป.ท.: ม.ป.ป.), ระบุตรงหน้าปกว่า “เอกสารลับภายในพรรค,” (15 พฤศจิกายน 2521).
ธง แจ่มศรี, “ประวัติย่อของคุณทรง นพคุณ,” ใน ทรง นพคุณ นักปฏิวัติไทย, (ม.ป.ท., ม.ป.ป.).
ธิกานต์ ศรีนารา, หลัง 6 ตุลา ว่าด้วยความขัดแย้งทางความคิดระหว่างขบวนการนักศึกษากับพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย, (กรุงเทพฯ: สยาม, 2562).
ธิดา ถาวรเศรษฐ และ เหวง โตจิราการ, ป่าแตก ความเป็นจริงของการประชุมสมัชชาฯ 4 พคท., (กรุงเทพฯ: มติชน, 2526).
ธันวา ใจเที่ยง, “วันเสียงปืนแตกและพลวัตทางสังคมของชุมชนแห่งการปฏิวัติประชาชาติประชาธิปไตยในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย” ใน งานวิจัยเชิงนิเวศการเมือง "การเมืองและสิ่งแวดล้อม”, (ม.ป.ท.: สานักงานกองทุนชินากุลเพื่อการพัฒนากลุ่มชน 2 ฝั่งโขง, 2544).
ธันวา ใจเที่ยง, หมู่บ้านชาวนาปฏิวัติบนแผ่นดินอีสานตอนบน, (กรุงเทพฯ: สร้างสรรค์, 2546).
บันลือ เรืองตระกูล, คู่มือการสอบสวนคดีอาญา ตอนที่ 1, (กรุงเทพฯ: กรมตำรวจ, 2502).
ปวีณา เดชกล้า, ขบวนการนั้นชื่อพรรคคอมมิวนิสต์, (กรุงเทพฯ: อาทิตย์, 2525).
ประจวบ อัมพะเศวต, พลิกแผ่นดิน ตอน ขบวนการสังคมนิยมในไทย, (กรุงเทพฯ: สุขภาพใจ, 2546).
ลูกสาวตู้สุริยันต์ ทับการผลิต (บรรณาธิการ), ตำนานนักปฏิวัติภูซาง, (กรุงเทพฯ: กลุ่มเพื่อนภูซาง, 2545).
วิทิต จันดาวงศ์, บทบาทชีวิต แนวคิด การเมือง ครูครอง จันดาวงศ์, (สกลนคร: คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร, 2552).
วิญญ สะตะ และ ดงมูล ดวงจำปา (บรรณาธิการ), ดงมูลรำลึก มีนาคม 2554. (สารคาม: สำนักพิมพ์ชาวนา, 2554).
ส.สมพงษ์ (นายลัด เสารี), เส้นทางที่ข้าพเจ้าเลือกเดิน, (กรุงเทพฯ: สโมสร ’19, ม.ป.ป.).
สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล, ประวัติศาสตร์ที่เพิ่งสร้าง, (กรุงเทพฯ: 6 ตุลารำลึก, 2544) .
สมชัย ภัทรธนานันท์, “พรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทยกับกบฏสันติภาพ,” ใน ชลธิรา สัตยาวัฒนา, (บรรณาธิการ), กึ่งศตวรรษขบวนการสันติภาพ “ความจริง” เกี่ยวกับ “กบฏสันติภาพ”: สำนึกทางประวัติศาสตร์ของคนสามรุ่น, (กรุงเทพฯ: เมฆขาว, 2545) 145-223.
เออิจิ มุราชิมา, การเมืองจีนสยาม: การเคลื่อนไหวทางการเมืองของชาวจีนโพ้นทะเลในประเทศไทย ค.ศ. 1925-1940, (กรุงเทพฯ: ศูนย์จีนศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2539).
เออิจิ มุราชิมา, กำเนิดพรรคคอมมิวนิสต์สยาม, (กรุงเทพฯ: มติชน, 2555).
Christopher E. Goscha, Thailand and the Southeast Asian Networks of The Vietnamese Revolution 1885-1954. (Richmond, Serrey [United Kingdom]: Curzon press [Nordic Institute of Asian Studies Monographs Series], 1999).
Kasian Tejapira, Commodifying Marxism: The Formation of Modern Thai Radical Culture, 1927-1958, (Kyoto: Kyoto university Press; Melbounes Trans Pacific Press, 2001)
บทความ
“จากวนามาฉลองในนคร งานเลี้ยงที่เลิกปฏิวัติ,” สยามใหม่, ปีที่ 1, ฉบับที่ 59 (31 ธันวาคม 2525), 19 – 20.
ทิฆัมพร สิงโตมาศ, “หมู่บ้านเสียงปืนแตก: ประวัติศาสตร์การเคลื่อนไหวทางการเมืองและการสร้างอัตลักษณ์ของท้องถิ่นบ้านนาบัว,” วารสารธรรมศาสตร์, ปีที่ 36, ฉบับที่ 3 (2560), 112-147.
ธ. เพียรวิทยา (วิรัช อังคถาวร), “ประวัติและบทเรียนบางประการของพรรคเรา,” ฟ้าเดียวกัน 1: 1 (มกราคม-เมษายน 2546) 155-200.
“นักปฏิวัติเทือกภูพาน กบฏอาจรัฐแดง,” สยามใหม่, ปีที่ 2, ฉบับที่ 63 (28 มกราคม 2526), 20 – 22.
“บันทึกลับ พคท. คำให้การอุดม สีสุวรรณ,” สยามใหม่, ปีที่ 2, ฉบับที่ 61 (14 มกราคม 2526), 32-33.
"เปิดกรุศูนย์การนำ พคท. เบื้องหลังสมัชชาครั้งที่หนึ่งถึงสี่,” สยามใหม่, ปีที่ 2, ฉบับที่ 66 (18 กุมภาพันธ์2526), 30-33.
“ลองมาร์ช พคท., น่านใต้สู่เทือกบรรทัด”, สยามใหม่ ปีที่ 2, ฉบับที่ 60(289) (7 มกราคม 2526), 16 – 18.
สมชัย ภัทรธนานันท์, “การสร้างรัฐประชาชาติไทยกับการต่อสู้ด้วยอาวุธของชาวนาอีสาน: กรณีบ้านนาบัว จังหวัดนครพนม,” รัฐศาสตร์สาร, ปีที่ 36, ฉบับที่ 1 (2558), 83–115.
สมชัย ภัทรธนานันท์, “ทฤษฎีการลุกฮือของชาวนากับการวิเคราะห์การต่อสู้ของชาวนาอีสาน,” วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, ปีที่ 12, ฉบับที่ 1 (2559), 75-106.
สมชัย ภัทรธนานันท์, “ประวัติ พคท. ฉบับ พคท. (1),” ฟ้าเดียวกัน, ปีที่ 1, ฉบับที่ 1 (มกราคม – เมษายน 2546), 156-168.
สมชัย ภัทรธนานันท์, “ประวัติ พคท. ฉบับ พคท. (2),” ฟ้าเดียวกัน, ปีที่ 1, ฉบับที่ 2 (พฤษภาคม – สิงหาคม 2546), 165-180.
สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ, “นักคิดสังคมนิยมไทยกลุ่มอักษรสาส์น (2492-2495),” ใน ฉลอง สุนทราวาณิชย์ และคณะ (บรรณาธิการ), วิถีนักคิด/ปัญญาชนไทย-เทศ: อดีต ปัจจุบัน อนาคต. (กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย, 2543), ไม่ระบุเลขหน้า.
สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ, แผนชิงชาติไทย, (กรุงเทพฯ: 6 ตุลารำลึก, 2550).
สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ, “ประวัติการก่อตั้งพรรคคอมมิวนิสต์สยาม,” ศิลปวัฒนธรรม, ปีที่ 28, ฉบับที่ 6 (เมษายน 2550), 142-157.
สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ, “บทนำ,” ใน สหายมิตร สมานันท์: เจริญ วรรณงาม (หนังสืองานศพ ไม่ระบุสถานที่พิมพ์ ไม่ระบุสำนักพิมพ์ และไม่ระบุปีที่พิมพ์ แต่น่าจะเป็นปี 2558 เพราะเป็นปีที่ผู้เขียนข้อเขียนทั้งหมดในเล่มระบุปีที่เขียนข้อเขียนของพวกเขาเอาไว้) 7-20.
สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ, นักคิดสังคมนิยมและบทเรียนทางประวัติศาสตร์, (กรุงเทพฯ: 6 ตุลารำลึก, 2567).
สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ, ธง แจ่มศรี ใต้ธงปฏิวัติ, (กรุงเทพฯ: ไม่ระบุสำนักพิมพ์, 2562).
วิทยานิพนธ์
Somsak Jeamteerasakul, “The Communist Movement in Thailand,” (Ph.D. Dissertation Monash University, 1993)
ธงชัย พึ่งกันไทย, ลัทธิคอมมิวนิสต์ และนโยบายต่อต้านของรัฐบาลไทย พ.ศ. 2468-2500, (วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2521).
ปฐมพร ศรีมันตะ, สหายชาวบ้านกับขบวนการคอมมิวนิสต์ในภาคอีสานของประเทศไทย, (วิทยานิพนธ์รัฐศาสตรมหาบัณฑิต สาขาการปกครอง คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2559)
ปิยะมาศ อรรคอำนวย, ชนเผ่าผู้ไทยกับการมีบทบาททางการเมืองบนเทือกเขาภูพาน ระหว่างปี พ.ศ. 2488-2523, (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ภาควิชาประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม., 2545).
พุทธพล มงคลวรวรรณ, “ขบวนการคอมมิวนิสต์ในเขตภูพาน พ.ศ.2504-2525,” (วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2548).
สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ, "ว่าด้วยบทเรียนทางประวัติศาสตร์ของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย," อักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, ปีที่ 26, ฉบับที่ 2 (ธันวาคม 2546 - พฤษภาคม 2547), 151 - 179.,
อุดม สีสุวรรณ, “เปิดกรุศูนย์นักปฏิวัติไทย สถาบันลัทธิมาร์กซ – เลนิน”, สู่อนาคต ปีที่ 1 ฉบับที่ 46 (มกราคม 2526), 12 - 14.
อิเล็กทรอนิกส์
แคน สาริกา, “ประวัติศาสตร์มีชีวิต เสียงปืนแตกครั้งแรก 14 มี.ค. 2508 ภูแผงม้า-ภูเกษตร”, facebook Bunthit Chantasrikum (แคน สาริกา) (เว็บไซต์), https://web.facebook.com/bunthit.chantasrikum/posts/pfbid02kfH3GeCmPtNbNHYrDysUPWzB6ASBx58nxg3gF92bxcSJT3xrnjK1abWpQdavx6Vpl (สืบค้นเมื่อ 8 ธันวาคม 2568)
แคน สาริกา, facebook Bunthit Chantasrikum (แคน สาริกา) (เว็บไซต์), https://web.facebook.com/bunthit.chantasrikum/posts/pfbid02FAsN7UTMpkrkw7iuM4EfZAH6QmNFemr55ag8RA8t9JMoK4B39NVSE7rWytBKMmHql (สืบค้นเมื่อ 7 สิงหาคม 2568)
สมชัย ภัทรธนานันท์, “8 สิงหา 2508” (8-8-08) “วันเสียงปืนแตก” (ตอน1), สำนักข่าวประชาไท (เว็บไซต์), https://prachatai.com/journal/2009/08/25380, (สืบค้นเมื่อ 1 ธันวาคม 2568).
เอกสารจดหมายเหตุ
หอจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, A 1.5/28, เอกสารชุดพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย, แถลงการณ์ รายงาน คำชี้แจงของ พคท. ในวาระต่างๆ เรื่อง "แนะนำประวัติการต่อสู้ของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทยโดยสังเขป", 2520.
หอจดหมายมหาวิทยาลัยเหตุธรรมศาสตร์, เอกสารชุดพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย A 1.3/35, การวิเคราะห์ข่าว เรื่อง “คำชี้แนะบางประการเกี่ยวกับสถานการณ์ปัจจุบันและงานสำคัญของพรรคในปี 2521” (1 มกราคม 2521).
หอจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, A 8.6/69, เอกสารชุดพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย, เอกสารวิเคราะห์ข่าว เรื่อง "รายงานจากภาคเหนือ ฐานที่มั่นภาคเหนือปลายปี 22", 2522.