ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายการศึกษาบุตรผู้ค้าข้างทางในพื้นที่จังหวัดนครสวรรค์ ตามหลักทุติยปาปณิกสูตร

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษานโยบายการจัดการศึกษาที่ส่งผลกระทบต่อบุตรผู้ค้าข้างทางในพื้นที่จังหวัดนครสวรรค์ 2) วิเคราะห์ปัญหาในเชิงโครงสร้างที่ส่งผลต่อการศึกษาของบุตรผู้ค้าข้างทาง และ 3) เสนอแนะเชิงนโยบายการจัดการศึกษาตามหลักทุติยปาปณิกสูตร การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ รวบรวมข้อมูลจากการวิจัยเอกสารและการวิจัยภาคสนาม ด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม และการสนทนากลุ่ม โดยการสัมภาษณ์เชิงลึก จำนวน 11 คน และการสนทนากลุ่มโดยผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 9 รูป/คน ตรวจสอบข้อมูลแบบสามเส้า วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และนำเสนอแบบพรรณนาวิเคราะห์โดยมุ่งวิพากษ์เชิงโครงสร้าง ผลการวิจัยพบว่า 1) นโยบายเรียนฟรี 15 ปี ยังไม่เพียงพอต่อต้นทุนแฝงทางการศึกษา กล่าวคือ เงินอุดหนุนค่าเครื่องแบบและค่าอุปกรณ์การเรียนต่ำกว่าค่าใช้จ่ายจริง ขณะที่ค่าเดินทางไม่อยู่ในเงินอุดหนุน ก่อให้เกิดภาระค่าใช้จ่ายส่วนเกินประมาณ 10,000 บาทต่อปีการศึกษา ส่งผลกระทบโดยตรงต่อครอบครัวผู้ค้าข้างทางที่มีรายได้ไม่แน่นอน 2) เมื่อวิเคราะห์ในมิติเศรษฐศาสตร์การศึกษา พบข้อจำกัดในระดับครัวเรือน 5 ประการ ได้แก่ (1) ความผันผวนของรายได้ครอบครัว (2) ค่าเสียโอกาสของครัวเรือนจากการสูญเสียแรงงานเด็ก (3) อาชีพของบิดามารดาที่ขาดสวัสดิการรองรับ (4) ข้อจำกัดด้านขนาดครัวเรือน และ (5) การย้ายถิ่นฐานบ่อยครั้ง นอกจากนี้ยังพบปัญหาโครงสร้างในระดับระบบ ได้แก่ ความเหลื่อมล้ำของการจัดสรรงบประมาณ ภาระงานธุรการที่ซ้ำซ้อนของครู และหลักสูตรที่ไม่สอดคล้องกับตลาดแรงงาน และ 3) ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายตามหลักทุติยปาปณิกสูตร ได้แก่ (1) จักขุมา รัฐพึงมีวิสัยทัศน์ในการออกแบบระบบการศึกษาที่ยืดหยุ่น เช่น ระบบธนาคารหน่วยกิต (2) วิธูโร รัฐพึงใช้ความเชี่ยวชาญในการปรับหลักสูตรสู่ทักษะอาชีพ และบูรณาการฐานข้อมูลกลางเพื่อลดภาระงานของครู และ (3) นิสสยสัมปันโน รัฐพึงสร้างกลไกความร่วมมือระดับจังหวัดระหว่างบ้าน วัด โรงเรียน ภาครัฐ และภาคเอกชน เพื่อเป็นตาข่ายรองรับทางสังคมและป้องกันมิให้เด็กหลุดออกจากระบบการศึกษา