ปัญญาประดิษฐ์กับการติดตามและประเมินผลการจัดการศึกษา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์แนวคิดเกี่ยวกับการติดตามและประเมินผลการศึกษา แนวคิดการจัดการศึกษา และแนวคิดด้านปัญญาประดิษฐ์ เพื่อเสนอกรอบแนวคิดสำหรับประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการติดตามและประเมินผลการจัดการศึกษาอย่างเป็นระบบ โดยใช้การวิเคราะห์เอกสารและการสังเคราะห์สาระจากงานวิชาการ เอกสารเชิงนโยบาย และกรอบแนวคิดด้านการประเมิน โดยเฉพาะแบบจำลอง CIPP ผลการสังเคราะห์ชี้ให้เห็นว่าการติดตามช่วยสะท้อนความก้าวหน้า ปัญหา และอุปสรรคระหว่างดำเนินงาน ขณะที่การประเมินผลช่วยตัดสินคุณค่า ประสิทธิผล และผลกระทบของการดำเนินงาน เมื่อบูรณาการกับปัญญาประดิษฐ์ ระบบติดตามและประเมินผลสามารถก้าวจากการรายงานเชิงย้อนหลังไปสู่การวิเคราะห์เชิงคาดการณ์ การแจ้งเตือนล่วงหน้า และการสนับสนุนการตัดสินใจบนฐานข้อมูลได้ บทความเสนอกรอบ “AI-CIPP-ME” ประกอบด้วย 5 มิติ ได้แก่ 1) ธรรมาภิบาลข้อมูลและตัวชี้วัด 2) การวิเคราะห์บริบทและปัจจัยนำเข้าโดยใช้ข้อมูล 3) การติดตามกระบวนการดำเนินงานแบบใกล้เวลาจริง 4) การประเมินผลผลิตและผลกระทบเชิงพยากรณ์ และ 5) วงจรป้อนกลับเพื่อการปรับปรุงนโยบายและการปฏิบัติ กรอบดังกล่าวมีศักยภาพในการเชื่อมโยงเป้าหมายเชิงนโยบายกับตัวชี้วัดเชิงปฏิบัติ ลดภาระงานเอกสาร เพิ่มความแม่นยำในการวิเคราะห์ และทำให้ผู้บริหาร ครู และหน่วยงานต้นสังกัดใช้สารสนเทศร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จของการใช้ปัญญาประดิษฐ์ขึ้นอยู่กับคุณภาพข้อมูล ความพร้อมของบุคลากร มาตรการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล การลดอคติของอัลกอริทึม และการคงบทบาทของมนุษย์ในการตีความผลและตัดสินใจเชิงคุณค่า
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1. เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงพิมพ์กับวารสารวิจยวิชาการ ถือเป็นข้อคิดเห็น และความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
2. บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิจยวิชาการ ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิจยวิชาการ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่ง ส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อการกระทำการใด ๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจากวารสารวิจยวิชาการก่อนเท่านั้น
เอกสารอ้างอิง
จารุณี ลุนภูงา. (2559). รูปแบบการจัดการศึกษาของจังหวัดจัดการตนเอง [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร]. Silpakorn University Central Library. https://sure.su.ac.th/xmlui/handle/123456789/20606?attempt=2&
จิรกร ฐาวิรัตน์. (2568). AI กับการศึกษา: ตัวช่วยสุดอัจฉริยะเพื่อพัฒนาการเรียนรู้. วารสารสังคมศึกษาปริทรรศน์, 1(2), 98–108. https://doi.org/10.64186/jsp1310
ชูเกียรติ รักบำเหน็จ. (2563). คู่มือการติดตามประเมินผลการใช้จ่ายงบประมาณเพื่อสนับสนุนการปฏิบัติงานของฝ่ายนิติบัญญัติ. สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.
ณัฐธยาน์ สุภาพ, วิริยา ลิมปิทีปราการ, อัทธยาศัย บูระพิน และภัชราภรณ์ อาจกมล. (2566). การพัฒนารูปแบบการกำกับติดตามประเมินผลการเบิกจ่ายและการใช้จ่ายงบประมาณ สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 อุบลราชธานี. (รายงานวิจัย). สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 10 อุบลราชธานี กรมควบคุมโรคhttps://odpc5ratchaburi.com/news/uploads/other/file_5d6kj49wut07esyfg32r81h.pdf
ธานี ภาคอุทัย. (2562). คู่มือการติดตามและประเมินผลโครงการ. กองส่งเสริมและพัฒนาการปศุสัตว์ กรมปศุสัตว์.
ปวิชญา สูตรเลข และสุรศักดิ์ สุทธสิริ. (2569). การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์(AI) ในการบริหารสถานศึกษาที่มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ ของโรงเรียนในศูนย์บูรพาประเทืองวิทย์ สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงใหม่เขต 3. วารสาร มจร บาฬีศึกษาพุทธโฆส ปริทรรศน์, 593-609.
ประพัฒน์ รัศมี และธดา สิทธิ์ธาดา. (2568). การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) ในการบริหารจัดการศึกษายุคใหม่. ใน การประชุมวิชาการระดับชาติและนานาชาติ ครั้งที่ 18 “สร้างสรรค์ความรู้เพื่อพัฒนาสังคมและเศรษฐกิจ” (น. 468–476). บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา. http://journalgrad.ssru.ac.th/ index.php
/8thconference/article/view/5237
ปรัชญา เวสารัชช์. (2545). หลักการจัดการศึกษา. สำนักงานปฏิรูปการศึกษา.
ปรียวาจ บัวพุด. (2566). การประเมินผลการนำนโยบายปฏิรูปการศึกษาไปปฏิบัติ: กรณีศึกษาการเรียนรู้เชิงรุกในเขตจังหวัดปทุมธานี [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยรังสิต]. RSUIR at Rangsit University. https://rsuir- library.rsu.ac.th/handle
/123456789/2786
พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2546. (2546, 6 กรกฎาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 120 ตอนที่ 62 ก.
พระสมพร นามอินทร์ และชาตรี สุขสบาย. (2567). ปัญญาประดิษฐ์ที่มีผลกระทบต่อการออกแบบการจัดการศึกษา. วารสารปราชญ์ประชาคม, 2(4), 60–71.
ภูริต วาจาบัณฑิตย์. (2563). การพัฒนาระบบประเมินผสานวิธีสำหรับประเมินนโยบายการจัดการศึกษา: กรณีประเมินนโยบายการจัดการศึกษาเพื่อสร้างเสริมคุณภาพชีวิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. Chulalongkorn University Intellectual Repository. https://cuir.car.chula.ac.th/
dspace/handle/123456789/76686
วรลักษณ์ หิมะกลัส. (2566). รายงานฉบับสมบูรณ์ การทบทวนวรรณกรรมว่าด้วยการใช้ AI ในการศึกษา (รายงานวิจัย). คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
https://www.khonthai40.net/system/resource/file
/kpfgo_content_attach_file_522_1.pdf
วารุณี ลัภนโชคดี. (2564). การพัฒนาระบบการติดตามและประเมินการนำผลการประเมินคุณภาพไปใช้ประโยชน์ในการพัฒนาคุณภาพของสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน: สำหรับสถานศึกษา. สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (องค์การมหาชน).
วิโรฒน์ ชมภู, อธิตา อ่อนเอื้อน, สุทธิมาศ อภิรักษ์วณิชย์, กฤษณะ ชินสาร และ กิตติศักดิ์ อ่อนเอื้อน. (2569). การพัฒนาเครื่องมือวัดสมรรถนะด้วยเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์และระบบสารสนเทศรายงานผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนในพื้นที่นวัตกรรมการศึกษาจังหวัดระยอง. วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์, 41(2), 18–35.
วิทยา เกริกศุกลวณิชย์. (2557). กระบวนการเชิงระบบในการกำกับติดตามการดำเนินงานตามนโยบายของโรงเรียนมัธยมศึกษา [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร]. Silpakorn University Central Library. https://sure.su.ac.th
/xmlui/handle/123456789/10355?attempt=2&
ศักดิ์ชัย ไชยรักษ์ และปณิตา วรรณพิรุณ. (2563). เทคโนโลยีทางปัญญาเพื่อการศึกษาอัจฉริยะ. วารสารปัญญาภิวัฒน์, 12(3), 315–328. https://so05.tci-thaijo.org/index.php
/pimjournal/article/view/237814
สมศรี พุทธธรรมวงศ์. (2563). แนวทางการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนากำลังคนด้านปัญญาประดิษฐ์ที่สอดคล้องกับความต้องการของการค้าปลีกยุคใหม่ [วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยนเรศวร]. NU Intellectual Repository.
https://nuir.lib.nu.ac.th/dspace/handle/123456789/3378
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2567). คู่มือการปฏิบัติงานติดตามและประเมินผลการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2568ก). คู่มือการใช้ AI สำหรับครู นักเรียน โรงเรียนและผู้ปกครองในประเทศไทย พ.ศ. 2568. สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา. https://www.moe.go.th/wp-content/uploads/2025/03/OBEC-AI-Guidance.pdf
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2568ข). แผนปฏิบัติการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (ฉบับปรับปรุง). สำนักนโยบายและแผนการศึกษาขั้นพื้นฐาน.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579. พริกหวานกราฟฟิค.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2562). มาตรฐานการศึกษาของชาติ พ.ศ. 2561. 21 เซ็นจูรี่.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2564). การติดตามและประเมินผลการจัดการศึกษาเพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิตของประเทศไทย. พริกหวานกราฟฟิค.
สุภัทรศักดิ์ คำสามารถ, ศิรินทิพย์ กุลจิตรตรี และโกวิท จันทะปาละ. (2563). แนวทางการบริหารการศึกษาในยุคดิจิทัลดิสรัปชั่น. วารสารนวัตกรรมการศึกษาและการวิจัย, 5(3), 245–259. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jomld/article/view/242194
Cruz-Benito, J. (Ed.). (2022). AI in education. MDPI. https://doi.org/10.3390/books978-3-0365-4342-0
Drennan, L. T. (2000). Total quality management in higher education: An evaluation of the impact of assessment and audit on the quality of teaching and learning in Scottish universities [Doctoral dissertation, University of Glasgow].
Luckin, R. (2018). Machine learning and human intelligence: The future of education for the 21st century. UCL IOE Press.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2002). Glossary of key terms in evaluation and results based management.
Stufflebeam, D. L. (1971, February 24). The relevance of the CIPP evaluation model for educational accountability [Paper presentation]. Annual Meeting of the American Association of School Administrators, Atlantic City, NJ, United States. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED062385.pdf
UNESCO Principal Regional Office for Asia and the Pacific. (1999). Monitoring and evaluation of literacy and continuing education programmes: Practitioners’ manual.