พระกษิติครรภ์โพธิสัตว์: รูปแบบบารมีที่ปรากฏในเรื่องเล่าในพระพุทธศาสนา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการเรื่องพระกษิติครรภ์โพธิสัตว์: รูปแบบบารมีที่ปรากฏในเรื่องเล่าในพระพุทธศาสนา มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบการเล่าเรื่องบารมีในพระพุทธศาสนา โดยมุ่งวิเคราะห์กรณีของพระกษิติครรภ์โพธิสัตว์ในบริบทของพระพุทธศาสนานิกายมหายาน ผ่านกรอบแนวคิดเรื่องการเล่าเรื่องทางศาสนาและแนวคิดเรื่องบารมีในพระพุทธศาสนา ผลการศึกษาพบว่า การเล่าเรื่องบารมีในพระพุทธศาสนาทำหน้าที่เป็นกลไกสำคัญในการสื่อสารคุณค่าทางจริยธรรมและอุดมคติของพระโพธิสัตว์ โดยปรากฏการสั่งสมบารมีผ่านภพภูมิต่างๆ ได้แก่ ภพมนุษย์ ภพสัตว์ และภพเทพ ซึ่งแต่ละภพสะท้อนการบำเพ็ญบารมีในมิติที่แตกต่างกัน ทั้งด้านเมตตา กรุณา ขันติ อธิษฐาน และปัญญา สำหรับกรณีพระกษิติครรภ์โพธิสัตว์ เรื่องเล่าในพระสูตรได้เน้นย้ำพระมหาปณิธานในการช่วยเหลือสรรพสัตว์ก่อนการตรัสรู้ของตนเอง อันสะท้อนอุดมคติพระโพธิสัตว์แบบมหายานที่ให้ความสำคัญกับพระมหากรุณาธิคุณควบคู่กับพระมหาปัญญาธิคุณ จากผลการศึกษาสรุปได้ว่า เรื่องเล่าของพระกษิติครรภ์โพธิสัตว์มิได้เป็นเพียงวรรณกรรมเชิงศรัทธา หากแต่เป็นโครงสร้างเรื่องเล่าที่ทำหน้าที่ปลูกฝังจริยธรรม สร้างความเข้าใจเรื่องกรรมและการสั่งสมบารมี และเป็นสื่อกลางในการถ่ายทอดเป้าหมายสูงสุดของพระพุทธศาสนา คือ การหลุดพ้นเพื่อประโยชน์สุขของสรรพสัตว์ทั้งปวง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิชาการสถาบันพัฒนาพระวิทยากร
ข้อความที่ปรากฎอยู่ในบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความ และข้อคิดเห็นนั้นไม่ถือว่าเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการวารสารวิชาการสถาบันพัฒนาพระวิทยากร
เอกสารอ้างอิง
ธิติภัทร จรูญชัยกุลเจริญ. (2566). การอธิษฐานในบริบทสังคมและวัฒนธรรมไทย. วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาคติชนวิทยา. มหาวิทยาลัยนเรศวร.
ประจักษ์ ประภาพิทยากร. (2529). เทวดานุกรมในวรรณคดี. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์.
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต). (2544). เรื่องเหนือสามัญวิสัยอิทธิปาฏิหาริย์เทวดา. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ธรรมดา.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2561). บารมียิ่งยวดหรือยิ่งใหญ่. (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพมหานคร: ม. ป.พ.
พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี. (2564). ปัญหาปรัชญา ปฐมบทแห่งปรัชญา: จากตะวันตกสู่ตะวันออก. (พิมพ์ครั้งที่ 2). พระนครศรีอยุธยา: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระมหามิตร ฐิตปญฺโญ. (ม.ป.ป.). พระพุทธศาสนามหายาน. (พิมพ์ครั้งที่2). ขอนแก่น: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น.
พระวิศวภัทรเซี่ยเกี๊ยก. (2552). พระกษิติครรภ์โพธิสัตว์มูลปณิธานสูตร (พระสูตรว่าด้วยปณิธานเมื่ออดีตของพระกษิติครรภ์โพธิสัตว์). กรุงเทพมหานคร: กิตติพรการพิมพ์.
พระอธิการประทุม จารุวํโส (ปรางมาศ). (2554). การศึกษาเปรียบเทียบเทวดาในทัศนะของพระพุทธศาสนา เถรวาทกับเทพในทัศนะของศาสนาพราหมณ์ที่ปรากฎในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
เพลโต. (2559). รีพับลิก (เวธัส โพธารามิก, ผู้แปล). (พิมพ์ครั้งที่ 3). สมุทรสาคร: พิมพ์ดี.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
แม่ชีบุญช่วย ศรีเปรม และพระครูวินัยธรบุญศรี ญาณวุฑฺโฒ. (2564). บทบาทของเทวดาที่ปรากฏใน พระไตรปิฎก. รายงานการวิจัย. คณะศาสนาและปรัชญา ทุนเพื่อเตรียมความพร้อมเข้าสู่ตำแหน่งทางวิชาการ สถาบันวิจัยญาณสังวร มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย ประจำปีงบประมาณ 2564: มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2546). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 12). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
เสฐียรโกเศศ นาคะประทีป. (2546). เรื่องพระโพธิสัตว์. กรุงเทพมหานคร: บริษัทส่องศยามจำกัด.
สุชีพ ปุญญานุภาพ. (2540). ประวัติศาสตร์ศาสนา. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.
สุมาลี มหณรงค์ชัย. (2543). พุทธศาสนามหายาน (ฉบับปรับปรุงแก้ไข). กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์สุขภาพใจ.
Castle, G. (2007). The Blackwell Guide to Literary Theory. Oxford: Blackwell Publishing Ltd.
Greimas, A. J., (1983). Structural Semantics: An Attempt at a Method. Trans. By Daniele McDowell, Ronald Schleifer, and Alan Velie. Lincoln: University of Nebraska Press.
Kalupahana, D. J. (2008). A Path of Morals Dhammapada. Dehiwala: Buddhist Cultural Centre.
Museum Press. (ม.ป.ป.). พระกษิติครรภ์ พระมาลัย ผู้มาโปรดสัตว์ในนรก. https://www.museum-press.com/content/394/พระกษิติครรภ์-พระมาลัย-ผู้มาโปรดสัตว์ในนรก
Reynolds, F. E. (2002). Rebirth Traditions and the Lineages of Gotama: A Story in Theravada Buddhology Sacred Biography in the Buddhist Traditions of South and Southeast Asia. Delhi: Motilal Banarsidass Publishers.
Stuart, H. (1992). The Question of Cultural Identity, In Modernity and Its Future. edit by Stuart Hall, David Held and Tony McGrew. Cambridge: Polity Press.
Vladimir, P. (1968). Morphology of the Fairy Tale (Trans. by Laurence Scott, 2nd rev. ed.). Austin: University of Texas Press.
