การบูรณาการพุทธจิตวิทยากับเวชปฏิบัติการแพทย์แผนไทย: การพัฒนาแบบจำลองความพร้อมภายในเชิงคลินิก
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและสังเคราะห์กรอบแนวคิดเชิงบูรณาการสำหรับอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างจิต–กายในบริบทเวชปฏิบัติการแพทย์แผนไทย โดยเชื่อมโยงองค์ความรู้จากพุทธจิตวิทยา การแพทย์แผนไทย และวิทยาศาสตร์สุขภาพร่วมสมัย เพื่อตอบโจทย์ปัญหาโรคเรื้อรังและภาวะจิต–กายที่มีความซับซ้อนมากขึ้นในปัจจุบัน ซึ่งแนวทางการรักษาแบบแยกส่วนอาจไม่เพียงพอต่อการจัดการปัญหาเชิงระบบดังกล่าว ในพุทธจิตวิทยา กระบวนการเวทนา–สังขารถูกอธิบายว่าเป็นกลไกสำคัญของความทุกข์และความแปรปรวนทางจิต ขณะที่การแพทย์แผนไทยอธิบายความเจ็บป่วยผ่านความไม่สมดุลของธาตุ โดยเฉพาะธาตุลมและธาตุไฟซึ่งสัมพันธ์กับสภาวะจิตและการเปลี่ยนแปลงของระบบชีวิต การศึกษานี้ใช้วิธีวิเคราะห์และสังเคราะห์เอกสารจากพระไตรปิฎก วรรณกรรมพุทธธรรม ตำราแพทย์แผนไทย และงานวิจัยด้านจิต–ประสาท–ภูมิคุ้มกัน เพื่อนำไปสู่การพัฒนากรอบอธิบายระบบจิต–กายในลักษณะเหตุ–ผลแบบบูรณาการ โดยเสนอ “วงจรเวทนา–สังขาร–ธาตุ” เป็นกลไกแกนกลางที่เชื่อมโยงประสบการณ์ภายในกับการเปลี่ยนแปลงของระบบชีวิต จากการสังเคราะห์ดังกล่าว ได้พัฒนา “แบบจำลองความพร้อมภายในเชิงคลินิก” ในรูปแบบกระบวนการ 9 ขั้น ครอบคลุมการปรับกาย การพัฒนาความรู้เท่าทันทางจิต และการสร้างเสถียรภาพของระบบชีวิตในระยะยาว พร้อมเสนอกรอบการประเมินผล 4 มิติ ได้แก่ ประสบการณ์ภายใน พฤติกรรม อาการทางคลินิก และตัวชี้วัดทางชีวภาพ โดยสรุป แบบจำลองดังกล่าวช่วยยกระดับการฝึกจิตให้เป็นเครื่องมือทางคลินิกที่มีโครงสร้าง สามารถใช้วางแผน ติดตาม และประเมินผลได้จริง อีกทั้งช่วยแทรกแซงวงจรจิต–กายตั้งแต่ระดับต้นเหตุ นำไปสู่การปรับสมดุลของระบบชีวิต ลดการกลับเป็นซ้ำ และส่งเสริมสุขภาวะอย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารวิชาการสถาบันพัฒนาพระวิทยากร
ข้อความที่ปรากฎอยู่ในบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความ และข้อคิดเห็นนั้นไม่ถือว่าเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการวารสารวิชาการสถาบันพัฒนาพระวิทยากร
เอกสารอ้างอิง
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎก ฉบับภาษาไทย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระยาพิศณุประสาทเวช (คง ถาวรเวช). (2474). แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์. พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร.
Ader, R. (2001). Psychoneuroimmunology (3rd ed.). San Diego, CA: Academic Press.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: W.H. Freeman.
Black, D. S., & Slavich, G. M. (2016). Mindfulness meditation and the immune system: A
systematic review of randomized controlled trials. Annals of the New York Academy of Sciences, 1373(1), 13–24.
Engel, G. L. (1977). The need for a new medical model: A challenge for biomedicine. Science, 196(4286), 129–136.
McEwen, B. S. (2007). Physiology and neurobiology of stress and adaptation: Central role of the brain. Physiological Reviews, 87(3), 873–904.
Prochaska, J. O., & Velicer, W. F. (1997). The transtheoretical model of health behavior change. American Journal of Health Promotion, 12(1), 38–48.
