การสร้างสรรค์ศิลปะการออกแบบเครื่องเรือนในบริบทเชิงวัฒนธรรมร่วมสมัย: กรณีศึกษา ตำนานของชาติพันธุ์อิ้วเมี่ยน บ้านปางพริก อ.ปง จ.พะเยา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาวิเคราะห์และตีความตำนานผันตาหู ผ่านกระบวนการแปลงสัญญะทางวัฒนธรรมของชาติพันธุ์อิ้วเมี่ยนไปสู่ภาษาทางการออกแบบเครื่องเรือนร่วมสมัย 2) ศึกษาและรวบรวมองค์ความรู้งานช่างดั้งเดิมเพื่อนำมาประยุกต์ใช้ในงานสร้างสรรค์ 3) สร้างสรรค์ชุดเครื่องเรือนร่วมสมัยต้นแบบเพื่อตอบสนองวิถีชีวิตปัจจุบัน ทั้งนี้เพื่อก้าวข้ามข้อจำกัดจากภาวะแช่แข็งทางวัฒนธรรม ที่ส่งผลให้อัตลักษณ์และภูมิปัญญาดั้งเดิมขาดการเชื่อมโยงกับบริบทสังคมปัจจุบัน การวิจัยจึงทำหน้าที่เป็นเครื่องมือแปรสภาพสัญญะนามธรรมให้กลายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่มีชีวิต พร้อมยกระดับมูลค่าทางเศรษฐกิจสร้างสรรค์ให้เด่นชัดขึ้น การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยกลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญด้านวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ของชาวอิ้วเมี่ยน กลุ่มช่างฝีมือดั้งเดิม และปราชญ์ท้องถิ่นในพื้นที่บ้านใหม่ปางค่า อำเภอปง จังหวัดพะเยา เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลได้แก่ การสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้างและการสังเกตการณ์ จากนั้นข้อมูลที่รวบรวมได้จะถูกนำมาวิเคราะห์ด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหาและการสังเคราะห์เชิงออกแบบ ผลการวิจัยพบว่า 1) การวิเคราะห์ตีความตำนานผันตาหูนำไปสู่การสังเคราะห์โครงสร้างแบบโมดูล โดยถอดเกณฑ์จากระบบพิกัดตารางลายปักผ้ามาแบ่งชิ้นส่วนย่อยออกเป็น 12 โมดูล เพื่อเป็นตัวแทนเชิงสัญญะของ 12 แซ่สกุล 2) การบูรณาการงานช่างดั้งเดิมเข้ากับตรรกะการอพยพ นำมาสู่การพัฒนากลไกการเข้าสลักยึดเหนี่ยวในรูปแบบเครื่องเรือนถอดประกอบที่ตอบโจทย์ข้อจำกัดด้านพื้นที่ในบริบทร่วมสมัยและ 3) ชุดเครื่องเรือนต้นแบบสามารถส่งผ่านสุนทรียภาพผ่านรหัสโครงสร้างซ่อนเร้น ซึ่งสร้างประสบการณ์เชิงปฏิสัมพันธ์ในขณะประกอบ ช่วยเพิ่มสมาธิให้ผู้ใช้งานเข้าถึงพื้นที่แห่งความสงบส่วนบุคคล องค์ความรู้นี้นับเป็นแนวทางใหม่ในการแปรสภาพมรดกชาติพันธุ์สู่มรดกที่มีชีวิต ทั้งยังส่งผลเชิงบวกต่อชุมชนในการสืบสานภูมิปัญญาให้ก้าวพ้นภาวะแช่แข็งทางวัฒนธรรม และยกระดับมูลค่าเศรษฐกิจสร้างสรรค์ผ่านการให้ความหมายใหม่แก่งานออกแบบวัฒนธรรมได้อย่างยั่งยืน