การศึกษาเปรียบเทียบรูปแบบการเจริญพุทธานุสสติในพระพุทธศาสนาเถรวาทและพระพุทธศาสนามหายาน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษารูปแบบการปฏิบัติพุทธานุสสติกรรมฐานในพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาท 2) ศึกษารูปแบบการปฏิบัติพุทธานุสสติกรรมฐานในพระพุทธศาสนาฝ่ายมหายานและ 3) ศึกษาเปรียบเทียบรูปแบบการปฏิบัติพุทธานุสสติกรรมฐานในพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาทและฝ่ายมหายาน งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยมีประชากรและกลุ่มตัวอย่างคือผู้ให้ข้อมูลหลักจำนวน 19 ท่าน ซึ่งประกอบด้วยนักวิชาการทางพระพุทธศาสนา อาจารย์ผู้สอนกรรมฐาน และผู้ปฏิบัติกรรมฐาน เครื่องมือที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบบันทึกข้อมูลจากเอกสาร แบบสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้าง และประเด็นการสนทนากลุ่ม วิธีการวิเคราะห์ข้อมูลประกอบด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการนำเสนอผลโดยการเปรียบเทียบประเด็นสำคัญ ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการเจริญพุทธานุสสติในพระพุทธศาสนาเถรวาทมุ่งเน้นการใช้พลังตนเองผ่านการระลึกถึงพระพุทธคุณ 9 ประการอย่างเป็นระบบ เพื่อสร้างสติให้ตั้งมั่นและเกิดปัญญาในการขัดเกลากิเลสส่วนตนให้บริสุทธิ์ ในขณะที่พระพุทธศาสนามหายานมุ่งเน้นการใช้พลังอื่นผ่านศรัทธาในมหาปณิธานของพระพุทธเจ้า การสวดพระนามและการสร้างจินตภาพเพื่อปลุกเร้ามหากรุณาจิตและโพธิจิตในการช่วยเหลือสรรพสัตว์ จากการวิเคราะห์เปรียบเทียบได้นำไปสู่การสังเคราะห์องค์ความรู้ใหม่ในรูปแบบโมเดลการปฏิบัติพุทธานุสสติเชิงบูรณาการสำหรับวิถีชีวิตร่วมสมัย ที่ผสานจุดเด่นของทั้งสองนิกายเข้าด้วยกันอย่างลงตัว โดยใช้ความเข้มแข็งของสติแบบเถรวาทเป็นฐานรากในการสร้างความมั่นคงทางอารมณ์ และใช้ความอ่อนโยนของศรัทธาแบบมหายานเป็นพลังขับเคลื่อนในการเปิดใจกว้างต่อเพื่อนมนุษย์ ซึ่งนำไปสู่หลักการข้างในเข้มแข็ง ข้างนอกอ่อนโยน อันเป็นนวัตกรรมทางจิตที่ช่วยให้ผู้ปฏิบัติสามารถยืนหยัดได้อย่างมีสติพร้อมกับมีความรักความเมตตาต่อผู้อื่น