การตีความเรื่องความรักที่ปรากฏในบทสวดมนต์เมตตาสูตรของพระพุทธศาสนาเถรวาทและมหากรุณาธารณีของพระพุทธศาสนามหายาน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาการตีความเรื่องความรักในบทเมตตาสูตรของพระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาการตีความเรื่องความรักในบทมหากรุณาธารณีของพระพุทธศาสนามหายาน 3) เพื่อศึกษาเปรียบเทียบการตีความเรื่องความรักในบทเมตตาสูตรของพระพุทธศาสนาเถรวาทกับบทมหากรุณาธารณีของพระพุทธศาสนามหายาน งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้วิธีการตีความคัมภีร์พระไตรปิฎก พระสูตรมหายาน และเอกสารงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า 1) พุทธศาสนาเถรวาทตีความความรักผ่านมิติของภาษาและระดับของสภาวะธรรม โดยจำแนกความรักออกเป็นระดับกิเลส (ราคะ/สิเนหะ) ความผูกพัน (เปมะ) และความรักทางจริยธรรมที่บริสุทธิ์คือ เมตตาในบทเมตตาสูตร เมตตาถูกนิยามในฐานะเมตตาเจโตวิมุตติ หรือเครื่องมือในการขัดเกลาจิตให้พ้นจากนิวรณ์ เป็นความรักไร้เงื่อนไขและปราศจากตัวตน (อนัตตา) 2) พุทธศาสนามหายานตีความความรักผ่านอุดมคติแห่งพระโพธิสัตว์ โดยเชื่อมโยงแนวคิดตถาคตครรภ์ ที่เชื่อว่าสรรพสัตว์มีพุทธภาวะที่บริสุทธิ์ ความรักในบทมหากรุณาธารณีจึงปรากฏในรูปของมหากรุณา ซึ่งเป็นความสงสารอันยิ่งใหญ่ที่แยกไม่ออกจากเมตตาและปัญญา มีพระอวโลกิเตศวรเป็นสัญลักษณ์แห่งการสงเคราะห์โลกเชิงรุก การตีความมุ่งเน้นสภาวะความว่าง (ศูนยตา) และความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันกับสรรพสัตว์ นำไปสู่จริยธรรมเชิงปฏิบัติที่เด่นชัด เช่น การถือมังสวิรัติเพื่อสะท้อนความรักที่มองเห็นสัตว์อื่นเสมอด้วยบุตรของตน 3) ทั้งสองนิกายมุ่งเน้นการสลายอัตตาเพื่อเข้าถึงความจริงสูงสุด แต่มีวิธีการและเป้าหมายที่แตกต่างกันตามบริบทของคัมภีร์เถรวาท มุ่งเน้นกระบวนการวิเคราะห์แยกแยะสภาวะธรรมเพื่อความสงบภายในและการดับทุกข์เฉพาะบุคคล โดยมีเมตตาเป็นลำดับขั้นจริยธรรม