รูปแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตเชิงพุทธบูรณาการในธัมมจักกัปปวัตตนสูตร

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาสภาพปัจจุบันและปัญหาคุณภาพชีวิตเชิงพุทธบูรณาการในธัมมจักกัปปวัตตนสูตร (2) พัฒนาคุณภาพชีวิตเชิงพุทธบูรณาการในธัมมจักกัปปวัตตนสูตร (3) นำเสนอรูปแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตเชิงพุทธบูรณาการในธัมมจักกัปปวัตตนสูตร การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การศึกษาจากเอกสารสำคัญทางศาสนา ได้แก่ พระไตรปิฎก อรรถกถา และคัมภีร์ทางศาสนาที่เกี่ยวข้อง ควบคู่กับการวิจัยภาคสนาม โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ เช่น วิปัสสนาจารย์ ผู้สอนวิปัสสนากรรมฐาน นักวิชาการทางพระพุทธศาสนา และผู้ปฏิบัติธรรม การวิเคราะห์ข้อมูลใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนาและการสังเคราะห์เชิงตีความ ผลการวิจัยพบว่า วิกฤตคุณภาพชีวิตในสังคมปัจจุบันมีรากเหง้ามาจากการดำเนินชีวิตที่ขาดความสมดุล โดยตกหลุมพรางความสุดโต่ง 2 ประการ คือ (1) การหมกมุ่นในวัตถุและกามสุข (กามสุขัลลิกานุโยค) ที่นำไปสู่ปัญหาลัทธิบริโภคนิยม และ (2) การบีบคั้นกดดันตนเอง (อัตตกิลมถานุโยค) ที่ทำให้ผู้คนแข่งขันและทำงานหนักจนเกิดความทุกข์ทรมาน การจะพัฒนาคุณภาพชีวิตให้ยั่งยืนได้ จึงต้องนำแนวทางมัชฌิมาปฏิปทา (ทางสายกลาง) มาปรับใช้เพื่อสร้างดุลยภาพ จากกระบวนการดังกล่าว นำไปสู่การพัฒนารูปแบบการพัฒนาคุณภาพชีวิตเชิงพุทธบูรณาการที่เรียกว่า "M-QOL Model (Middle Path Quality of Life Model)" ซึ่งเริ่มจากการตระหนักรู้ในทุกข์ สู่การลงมือปฏิบัติผ่านกลไกที่ทำงานเกื้อกูลกัน 3 ส่วน คือ เฟืองศีล (ปรับพฤติกรรม) เฟืองสมาธิ (ปรับจิตใจ) และเฟืองปัญญา (ปรับความคิด) ผลลัพธ์ที่ได้คือคุณภาพชีวิตที่สมดุลและยั่งยืนครบทั้ง 4 มิติ ได้แก่ ร่างกายและเศรษฐกิจ, สังคม, จิตใจ และปัญญา ถือเป็นรูปแบบที่ตอบโจทย์สังคมยุคใหม่และสามารถนำไปปฏิบัติในชีวิตประจำวันได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล