การบูรณาการรูปแบบการพัฒนาตนตามแนวพระไตรปิฎกด้วยการปฏิบัติตามหลักคำสอนที่ปรากฏในอวิชชาสูตร

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ 1) เพื่อศึกษาโครงสร้างและเนื้อหาสาระสำคัญของอวิชชาสูตรในพระไตรปิฎก 2) เพื่อศึกษากระบวนการพัฒนาตนเองที่ปรากฏในพระไตรปิฎก และ 3) เพื่อวิเคราะห์กระบวนการพัฒนาตนเองตามแนวทางของอวิชชาสูตร การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีวิจัยเชิงเอกสาร ศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา คัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา และเอกสารวิชาการที่เกี่ยวข้อง แล้วนำมาวิเคราะห์ สังเคราะห์ นำเสนอผลการวิจัยเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า อวิชชาสูตรมีโครงสร้างสำคัญ 2 สาย คือ สายเสื่อมหรืออาหารของอวิชชา และสายเจริญหรืออาหารของวิชชาและวิมุตติ สายเสื่อมเริ่มจากการไม่คบสัตบุรุษ การไม่ฟังสัทธรรม ความไม่มีศรัทธา อโยนิโสมนสิการ ความไม่มีสติสัมปชัญญะ การไม่สำรวมอินทรีย์ ทุจริต 3 นิวรณ์ 5 และนำไปสู่อวิชชา ส่วนสายเจริญเริ่มจากการคบสัตบุรุษ การฟังสัทธรรม ศรัทธา โยนิโสมนสิการ สติสัมปชัญญะ การสำรวมอินทรีย์ สุจริต 3 สติปัฏฐาน 4 โพชฌงค์ 7 และนำไปสู่วิชชา
และวิมุตติ โครงสร้างนี้แสดงให้เห็นว่ากระแสทั้งสองสายต่างเกิดขึ้นโดยอาศัยเหตุและปัจจัย กระบวนการพัฒนาตนตามแนวทางพระไตรปิฎกนั้นครอบคลุมทั้งด้านกาย ศีล จิต และปัญญา โดยมีหลักธรรมสำคัญประกอบด้วยไตรสิกขา ภาวนา 4 สติปัฏฐาน 4 และโพชฌงค์ 7 ผู้วิจัยได้สังเคราะห์กระบวนการพัฒนาตนตามแนวอวิชชาสูตรเป็น CLEAR Model หรือรูปแบบกระบวนการพัฒนาตนจากอวิชชาสู่วิชชาและวิมุตติ ประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ ได้แก่ C = การคบสัตบุรุษและกัลยาณมิตร, L = การฟังสัทธรรมและรับความรู้ที่ถูกต้อง, E = การตั้งศรัทธาและโยนิโสมนสิการ, A = การประยุกต์ใช้สติสัมปชัญญะ การสำรวมอินทรีย์ และสุจริต 3 และ R = การรู้แจ้งผ่านสติปัฏฐาน โพชฌงค์ และวิชชาวิมุตติ การพัฒนาตนตามแนวอวิชชาสูตรเป็นกระบวนการปรับเปลี่ยนเหตุปัจจัยที่เกื้อหนุนอวิชชาให้เป็นเหตุปัจจัยที่เกื้อหนุนวิชชาและวิมุตติ โดยจัดเหตุปัจจัยทั้งภายนอกและภายในให้เกื้อกูลต่อการเกิดสัมมาทิฏฐิและดำเนินเข้าสู่สายเจริญของอวิชชาสูตร