รูปแบบการบำเพ็ญบุญกิริยาวัตถุเพื่อเสริมสร้างความมั่นคงแห่งพระสัทธรรม

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ดังนี้ (1) เพื่อศึกษาแนวคิดเรื่องการบำเพ็ญบุญกิริยาวัตถุในพระพุทธศาสนา (2) เพื่อสังเคราะห์แนวคิดและหลักการบำเพ็ญบุญกิริยาวัตถุที่ส่งผลต่อความมั่นคงแห่งพระสัทธรรมและ (3) เพื่อนำเสนอรูปแบบการบำเพ็ญบุญกิริยาวัตถุเพื่อเสริมสร้างความมั่นคงแห่งพระสัทธรรมที่เหมาะสมกับสังคมปัจจุบัน การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา เอกสารวิชาการ งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ประกอบการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ นักวิชาการทางพระพุทธศาสนา วิปัสสนาจารย์ ผู้บริหารงานพระพุทธศาสนา และพุทธศาสนิกชนผู้ส่งเสริมงานพระพุทธศาสนา วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการสังเคราะห์เชิงแนวคิด ผลการวิจัยพบว่า การบำเพ็ญบุญกิริยาวัตถุเป็นหลักการทำความดีในพระพุทธศาสนา โดยในพระไตรปิฎกปรากฏในรูปบุญกิริยาวัตถุ 3 ได้แก่ ทานมัย สีลมัย และภาวนามัย ซึ่งอรรถกถาได้ขยายเป็นบุญกิริยาวัตถุ 10 ได้แก่ ทานมัย สีลมัย ภาวนามัย อปจายนมัย เวยยาวัจจมัย ปัตติทานมัย ปัตตานุโมทนามัย ธัมมัสสวนมัย ธัมมเทสนามัย และทิฏฐุชุกัมม์ ซึ่งครอบคลุมการพัฒนาบุคคล สังคม และการสืบทอดพระพุทธศาสนา องค์ความรู้ใหม่จากการวิจัย คือ การอธิบายบุญกิริยาวัตถุ 10 ในฐานะระบบการพัฒนาพุทธบริษัท 4 เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงแห่งพระสัทธรรม โดยผู้วิจัยได้พัฒนารูปแบบ “วงจรบุญฐานพระสัทธรรม” หรือ Merit-Based Saddhamma Stability Cycle Model (MBSSCM) ประกอบด้วย 4 ส่วน คือ ส่วนที่ 1 ปัจจัยนำเข้า ได้แก่ บุญกิริยาวัตถุ 10 มีทิฏฐุชุกัมม์เป็นแกนกลาง ส่วนที่ 2 กระบวนการ ได้แก่ โยนิโสมนสิการ สติปัฏฐาน 4 และทิฏฐุชุกัมม์ เป็นกลไกภายใน ส่วนที่ 3 ผลลัพธ์ คือ ความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม และส่วนที่ 4 วงจรย้อนกลับ เมื่อผู้ปฏิบัติได้รับผลจากการบำเพ็ญบุญทำให้เกิดศรัทธาซึ่งนำไปสู่การปฏิบัติที่ลึกซึ้งขึ้น จึงช่วยเสริมสร้างความมั่นคงแห่งพระสัทธรรม และผลลัพธ์นี้ก็จะย้อนกลับไปหล่อเลี้ยงศรัทธาในการบำเพ็ญบุญกิริยาวัตถุให้ยิ่งขึ้นไป