“ล้ง” พ่อค้าคนกลางในห่วงโซ่อุปทานมะพร้าวน้ำหอมในตลาดแนวดิ่ง

บทคัดย่อ

มะพร้าวน้ำหอมเป็นหนึ่งในผลไม้เศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศไทย มีพื้นที่เพาะปลูกทั้งประเทศประมาณ 130,000 ไร่ มีผลผลิตรวมกันถึง 3 แสนตันเศษในแต่ละปี คิดเป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจปีละ 3.6 พันล้านบาท และไม่ต่ำกว่า 46,000 ครัวเรือนที่เป็นเกษตรกรชาวสวนมะพร้าวน้ำหอม มะพร้าวน้ำหอมนิยมปลูกกันมากในลุ่มแม่น้ำแม่กลองและบางปะกง ฐานะความเป็นอยู่ของเกษตรกรชาวสวนมะพร้าวน้ำหอมจึงขึ้นอยู่กับช่องทางการตลาดที่จะเคลื่อนย้ายมะพร้าวจากสวนสู่ตลาดผู้บริโภคในลักษณะของห่วงโซ่อุปทาน เนื่องจากเกษตรกรผู้ปลูกมะพร้าวน้ำหอมเป็นเกษตรกรรายย่อย ๆ จึงจำเป็นต้องอาศัยล้งพ่อค้าคนกลางเป็นผู้เชื่อมต่อระหว่างเกษตรกรชาวสวนเหล่านี้กับผู้ซื้อและผู้บริโภคในตลาด บทความนี้ได้วิเคราะห์ห่วงโซ่อุปทานมะพร้าวน้ำหอมในโครงสร้างตลาดแนวดิ่งจากตลาดต้นน้ำสู่ตลาดกลางน้ำ โดยมุ่งเน้นบทบาทความสำคัญของล้งพ่อค้าคนกลางซึ่งเป็นผู้ซื้อผลผลิตจากเกษตรกรชาวสวนมะพร้าวน้ำหอม และขายแก่ผู้ขายปลีกและส่งออกในตลาดกลางน้ำ การวิเคราะห์อาศัยรูปแบบจำลองตลาดแนวดิ่งโดยล้งพ่อค้าคนกลางเป็นผู้ซื้อผลผลิตที่มีอำนาจตลาดมากกว่าเกษตรกรชาวสวนมะพร้าวผู้ขาย พบว่าเกษตรกรชาวสวนจะได้รับผลประโยชน์สูงสุด ถ้าโครงสร้างตลาดมีการแข่งขันของล้งพ่อค้าคนกลาง และนโยบายรัฐในการส่งเสริมการจัดตั้งวิสาหกิจชุมชนโดยเกษตรกรชาวสวนมะพร้าวรวมกลุ่มเพื่อนำผลผลิตมาขายในตลาดโดยตรง เกษตรกรจะได้รับผลกำไรที่สูงกว่าการขายผ่านล้งพ่อค้าคนกลาง และผลผลิตจะเพิ่มสูงขึ้นอีกด้วย โดยการรวมกลุ่มจัดตั้งวิสาหกิจชุมชนจะต้องมีประสิทธิภาพเพียงพอ สามารถควบคุมต้นทุนการจัดตั้งและการดำเนินงานของวิสาหกิจได้ไม่สูงกว่าของล้งพ่อค้าคนกลาง นอกจากนี้ การวิเคราะห์ยังพบว่าเกษตรกรชาวสวนมะพร้าวน้ำหอมจะได้ผลกำไรสูงขึ้น จากความเต็มใจจะจ่ายของผู้ซื้อที่สูงขึ้น ถ้าสามารถสร้างค่ามะพร้าวน้ำหอมให้สูงขึ้น