ระบบคุณค่าและการสร้างอัตลักษณ์ทางพระพุทธศาสนา ของชาวไทยองในจังหวัดลำพูน

พระครูอรัญชัยธัช (ธวัชชัย ธนวํโส); ไพรินทร์ ณ วันนา; พระครูโกวิทอรรถวาที

ผู้แต่ง

พระครูอรัญชัยธัช (ธวัชชัย ธนวํโส) มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ลำพูน
ไพรินทร์ ณ วันนา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ลำพูน
พระครูโกวิทอรรถวาที มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ลำพูน

คำสำคัญ:

ระบบคุณค่า, การสร้างอัตลักษณ์, พระพุทธศาสนา, ไทยอง

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการสร้างวิถีวัฒนธรรมทางพระพุทธศาสนา 2) เสริมสร้างคุณค่าและการสร้างอัตลักษณ์ทางพระพุทธศาสนา และ 3) วิเคราะห์ระบบคุณค่าและการสร้างอัตลักษณ์ทางพระพุทธศาสนาของชาวไทยอง ในจังหวัดลำพูน การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสานทั้งเชิงเอกสารและเชิงคุณภาพ โดยเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 20 รูป/คน และการสนทนากลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 5 รูป/คน ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจง ใช้แบบสัมภาษณ์และแบบสนทนากลุ่มเป็นเครื่องมือในการวิจัย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนาและเชิงตีความ

ผลการวิจัยพบว่า

การสร้างวิถีวัฒนธรรมทางพระพุทธศาสนาของชาวไทยองในจังหวัดลำพูน มุ่งเน้นการสืบทอดและปรับพิธีกรรมให้เหมาะสมกับบริบทสังคมปัจจุบัน ควบคู่กับการต่อยอดภูมิปัญญาท้องถิ่นให้ผสานกับพระพุทธศาสนา โดยอาศัยความร่วมมือระหว่างครอบครัว วัด โรงเรียน และชุมชนในการถ่ายทอดอัตลักษณ์จากรุ่นสู่รุ่น พร้อมทั้งสร้างพื้นที่ทางสังคมและพื้นที่เรียนรู้ใหม่
การเสริมสร้างคุณค่าและการสร้างอัตลักษณ์ของชาวไทยอง เป็นกระบวนการบูรณาการภาษา พิธีกรรม ภูมิปัญญา และบทบาทของวัดและชุมชน โดยพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนาและความเชื่อดั้งเดิมเป็นกลไกสำคัญในการถ่ายทอดคุณค่าจากรุ่นสู่รุ่น พระสงฆ์และผู้นำชุมชนทำหน้าที่ขับเคลื่อนการเรียนรู้และการมีส่วนร่วม
ระบบคุณค่าและอัตลักษณ์ทางพระพุทธศาสนาของชาวไทยอง เกิดจากกระบวนการสร้าง–ใช้–สืบทอด–ผลิตซ้ำ ผ่านความร่วมมือของครอบครัว วัด และชุมชน โดยผสานพระพุทธศาสนากับความเชื่อพื้นบ้าน ก่อให้เกิดคุณค่าด้านความกตัญญู ความสามัคคี และความรับผิดชอบต่อส่วนรวม ซึ่งยังคงได้รับการถ่ายทอดและปรับใช้ให้สอดคล้องกับบริบทสังคมปัจจุบัน

เอกสารอ้างอิง

ชมรมฮักตั๋วเมือง สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. (2562, 30 มีนาคม). รู้จักประวัติศาสตร์ “ไทยอง” ที่กว่า 80% ของคนลำพูนล้วนสืบเชื้อสายมา. มติชนสุดสัปดาห์. https://www.matichon. co.th/weekly/column/article_182589

ธัญญารัตน์ อภิวงค์. (2560). กลุ่มชาติพันธุ์จากพม่าและการสร้าง “ความเป็นพม่า” ผ่านจิตรกรรมฝาผนังในล้านนา. วารสารวิจิตรศิลป์, 8(1), 23-59. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/fineartsJournal/article/view/77838

พระครูภาวนาโสภิต (บุญญวิศิษฏ์ เมืองวงศ์), ภราดร สุขพันธ์, จันทรัสม์ ตาปูลิง, และบุญญาดา ประภัทรสิริ. (2567). ความเป็นไทยและความเป็นอื่นของกลุ่มชาติพันธุ์ไทลื้อ ไทยอง กระเหรี่ยง ในจังหวัดลำพูน. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 12(4), 1295–1309. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/journal-peace/article/view/275810

พระครูวิจิตรพิพัฒนโกศล (สุเวศน์ หอมนาน), พระราชปริยัติ, พระครูวรวรรณวิฑูรย์, และชูชาติ สุทธะ. (2565). รูปแบบการส่งเสริมประเพณีทางพระพุทธศาสนาของชาวไทลื้อ. วารสารบัณฑิตแสงโคมคำ, 7(2), 366–382. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/jsbs/article/view/256221

พระสมุห์ธีรยุทธ อภิปญฺโญ (แดงสอน), พระมหาวีรธิษณ์ วรินฺโท, และธวัช หอมทวนลม. (2566). การอนุรักษ์อัตลักษณ์ของชาวรามัญ ตามหลักพระพุทธศาสนาในชุมชน วัดทรงธรรม ตำบลตลาด อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ. วารสารวิชาการสถาบันพัฒนาพระวิทยากร, 6(2), 124-138. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/tmd/article/view/262502

ไพรินทร์ ณ วันนา. (2558). หนังสือวิถีแห่งหริภุญชัย. โรงพิมพ์แท่นทองการพิมพ์.

รัตนาภรณ์ กองศรี, บัวพิมล แสนคำวัง, เดือนภา พุฒเกิด, ชลลดา อะติถะ, สุพรรษา ปาคำหน้อย, สิราวรรณ แปงใจ, สุรสิงห์ แสงโสด, และนิชธิมา บุญเฉลียว. (2564). การเปลี่ยนแปลงอัตลักษณ์ชุมชนเมืองสามไตในบ้านธิจังหวัดลำพูน, วารสารข่วงผญา, 15(2), 1-14. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/khuangpaya/article/view/249864

สุรสวัสดิ์ ศุขสวัสดิ์. (2555). นิกายพุทธศาสนาในล้านนาระหว่างรัชสมัยพระเจ้าติโลกราชถึงพญาแก้ว พ.ศ. 1984-2068: ศึกษาจากพระพุทธรูปสัมฤทธิ์ที่มีจารึกในจังหวัดเชียงใหม่. Silpakorn University e-Journal (Social Sciences, Humanities, and Arts), 32(2), 7-25. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/sujthai/article/view/6995

แสวง มาละแซม. (2544). ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นคนยองย้ายแผ่นดิน. สำนักพิมพ์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

แสวง มาละแซม. (2565). ยอง. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). สืบค้น 10 เมษายน 2568, จาก https://ethnicity.sac.or.th/ethnic_detail?EID=HNEqWVTJHzw2JX2ib2inKg%3D%3D

Blum, L. A. (1998). Antiracism, Multiculturalism, and Interracial Community: Three Educational Values for a Multicultural Society. In Applied Ethnics: A Multicultural Approach. Prentice Hall.

Bourdieu, P., & Passeron, J. C. (1990). Reproduction in Education, Society and Culture. Sage Publications.