ตำนานพระอุปคุตในสังคมไทย: การรับรู้ตำนานพระอุปคุตและความสับสน กับประวัติของพระสาวกรูปอื่น

Main Article Content

วัชราภรณ์ ดิษฐป้าน

บทคัดย่อ

ตำนานพระอุปคุตในสังคมไทยปรากฏทั้งในวรรณกรรมพุทธศาสนาและวรรณกรรมท้องถิ่น ตำนานดังกล่าวมีความสัมพันธ์กับคติความเชื่อเรื่องพระอุปคุตผู้มีอิทธิฤทธิ์ปราบมาร และพระอุปคุตกับความอุดมสมบูรณ์ที่ปรากฏในประเพณีและพิธีกรรมท้องถิ่นต่างๆ อย่างไรก็ตามเนื่องจากเรื่องราวของพระอุปคุตไม่ปรากฏในพระไตรปิฎกบาลี ทำให้มีความสับสนกับประวัติของพระสาวกบางรูปในพระไตรปิฎกบาลีคือ พระสุภูติเถระและพระควัมปติเถระ

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

การอ้างอิงบทความ
ดิษฐป้านว. (1). ตำนานพระอุปคุตในสังคมไทย: การรับรู้ตำนานพระอุปคุตและความสับสน กับประวัติของพระสาวกรูปอื่น. วรรณวิทัศน์, 13, 1-27. https://doi.org/10.14456/vannavidas.2013.1
ประเภทบทความ
บทความประจำฉบับ

เอกสารอ้างอิง

จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (๒๕๑๖). พระราชพิธีสิบสองเดือน. (พิมพ์ครั้งที่ ๑๔). กรุงเทพมหานคร: ศิลปาบรรณาคาร.

ฉัตต์ ปิยะอุย. (๒๕๔๑). งานบุญผะเหวดมุกดาหาร วัดมโนภิรมย์ บ้านชะโนด อำเภอหว้านใหญ่ ๑๔-๑๕ มีนาคม ๔๑. [ม.ป.ท.] พรีสเกล.

ธีรพงษ์ จตุรพาณิชย์. (ต.ค.-ธ.ค. ๒๕๔๑). พระอุปคุตกับงานบุญผะเหวด.เมืองโบราณ.๒๔, (๔) ๑๓๐-๑๓๕.

บรรจบ บรรณรุจิ. (๒๕๓๗). อสีติมหาสาวก. (พิมพ์ครั้งที่ ๒). นนทบุรี: กองทุนศึกษาพุทธสถาน.

บุญผเวสของชาวอีสาน: การวิเคราะห์และตีความหมายทางมานุษยวิทยา.(๒๕๓๔). ห้องปฏิบัติการทางมานุษยวิทยาของอีสาน, มหาวิทยาลัยขอนแก่น, คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, ภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา.

ผีกับพุทธ: ศาสนาและความเชื่อในสังคมด่านซ้าย. (๒๕๕๐). กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์.

พระครูพัทธนาธิมุต (ประพันธ์ กวาวสิบสาม), และ พระธีรชัย ใจดี. (๒๕๕๕). พระมหาอุปคุตพระอรหันต์ผู้ปราบมารบันดาลโชคลาภ. เชียงใหม่: สันติภาพแพ็คพริ้นท์.

พระประพันธ์ สุทฺธจิตฺโต (กวาวสิบสาม). (๒๕๔๘). อิทธิพลความเชื่อเรื่องพระอุปคุตที่มีต่อพิธีกรรมชาวพุทธล้านนา.วิทยานิพนธ์ปริญญาพุทธศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, บัณฑิตวิทยาลัย, สาขาวิชาพระพุทธศาสนา.

พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่มที่ ๒๖ พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย วิมานวัตถุเปตวัตถุ เถรคาถา เถรีคาถา. (๒๕๓๙). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระนิพพานโสตร ฉบับศูนย์วัฒนธรรมภาคใต้ (สำนวนที่ ๔). (๒๕๒๘). กรุงเทพมหานคร:กรุงสยามการพิมพ์. (ศูนย์วัฒนธรรมภาคใต้ วิทยาลัยครูนครศรีธรรมราชและมูลนิธิโตโยต้าแห่งประเทศญี่ปุ่น)

พระมหาชนะ ธมฺมธโช ภมรพล ป.ธ.๙. (๒๕๔๒). โคลงสารปถมสมโพธิ. กรุงเทพมหานคร: ธรรมสภา.พระสัทธรรมโฆษเถระ. (๒๕๒๘). โลกบัญญัติ. กรมศิลปากร, หอสมุดแห่งชาติ.

พระอริยานุวัตร เขมจรีเถระ. (๒๕๑๓). พระอุปคุตผาบมาร.มหาสารคาม: ทุนมูลนิธิอาเซีย.

พิเชฐ สายพันธ์. (๒๕๓๙) “นาคาคติ” อีสานลุ่มน้ําาโขง: ชีวิตทางวัฒนธรรมจากพิธีกรรมร่วมสมัย.วิทยานิพนธ์ปริญญาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์,คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา, สาขามานุษยวิทยา.

วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา จังหวัดลําาพูน. (๒๕๔๔). (คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุในคณะกรรมการอําานวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ จัดพิมพ์เนื่องในโอกาสพระราชพิธี มหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๖ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๔๒)

วิศิษฏ์ ดวงสงค์. (๒๕๔๒). แห่พระอุปคุต (วัดพระธาตุพนม). ใน สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคอีสาน (ล.๑๕, น.๕๑๓๓-๕๑๓๖). กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิสารานุกรมวัฒนธรรมไทยธนาคารไทยพาณิชย์.

ส.ศิวรักษ์, แปลและเรียบเรียง, (๒๕๕๒). ความเข้าใจในเรื่องพระเจ้าอโศกและอโศกาวทาน.(พิมพ์ครั้งที่ ๔). กรุงเทพมหานคร: ศูนย์ไทย-ธิเบต.

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส. (๒๕๓๐). ปฐมสมโพธิกถา. กรุงเทพมหานคร: กองวรรณคดีและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.

เสถียร โพธินันทะ. (๒๕๔๔). ประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนา. กรุงเทพมหานคร: สร้างสรรค์บุ๊คส์.

อนันต์ เหล่าเลิศวรกุล. (๒๕๔๖). ปฐมสมโพธิกถาภาษาไทยฉบับสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรส: ความสัมพันธ์ด้านสารัตถกับวรรณกรรมพุทธประวัติอื่น.วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, คณะอักษรศาสตร์, ภาควิชาภาษาไทย.

อภิชาติ ยอดสุวรรณ. (๒๕๓๔). บทบาทของพระอุปคุตในเรื่องมหาอุปคุตฉบับล้านนา. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, บัณฑิตวิทยาลัย, สาขาวิชาภาษาและวรรณกรรมล้านนา.

อุดม รุ่งเรืองศรี. (๒๕๔๒). พุทธศาสนาในล้านนา. ใน สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคเหนือ (ล.๙, น.๔๗๑๕-๔๗๒๘). กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิสารานุกรมวัฒนธรรมไทย ธนาคาร ไทยพาณิชย์.

Rhum, Michael R. (1994). The Ancestral Lords: Gender, Descent, and Spirits in a Northern Thai Village. n.p.: Northern Illinois University, Center for Southeast Asian Studies.

Strong, John. (1992). The Legend and Cult of Upagupta: Sanskrit Buddhism in North India and Southeast Asia. Princeton, New Jersy: Princeton University Press.

กาฬสินธุ์แล้งหนัก! แห่พระอุปคุตขอฝน. สืบค้นเมื่อวันที่ ๑๓ มีนาคม ๒๕๕๖, จาก http://www.komchadluek.net/detail/20130308/153510/กาฬสินธ์ุแล้งหนัก! แห่พระอุปคุตขอฝน

คนรออาบน้ำมนต์ตักบาตรวันเป็งปุ๊ด. สืบค้นเมื่อวันที่ ๗ ธันวาคม ๒๕๕๕, จาก http://www.chiangmainews.co.th/page/?p=76428“

หลวงปู่สุภา” เกจิชื่อดังอายุ ๑๑๔ ปี อวยพรปีใหม่ชาวภูเก็ตอยู่ดีมีสุข. สืบค้นเมื่อวันที่ ๑๗ กรกฎาคม ๒๕๕๕, จาก http://www.manager.co.th/South/ViewNews.aspx?NewsID=9500000151658

สุธี สุดประเสริฐ. (๒๕๕๔). โปรแกรมตรวจหาและเทียบเคียงพุทธวจนจากพระไตรปิฎก E-Tipitaka version 2.1 [วัสดุบันทึกเสียง].

ป้ายจารึกพระควัมปติเถระ พระผู้ทรงพลังและอานุภาพในการห้ามน้ําา. (๒๕๕๕). [ภาพถ่าย].สถาบันวิจัยและพัฒนาทรัพยากรทางทะเล ชายฝั่งทะเลและป่าชายเลน จังหวัดภูเก็ต.