A การศึกษาเปรียบเทียบพุทธประวัติตอนมารผจญในมหากาพย์พุทธจริต และคัมภีร์ลลิตวิสตระ
คำสำคัญ:
พุทธจริต, ลลิตวิสตระ, มารผจญ, พุทธประวัติ, สรวาสติวาทบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มุ่งศึกษาเปรียบเทียบพุทธประวัติตอนมารผจญในมหากาพย์พุทธจริต และคัมภีร์ลลิตวิสตระเพื่อวิเคราะห์ความแตกต่างของกลวิธีการนำเสนอ อรรถรสทางวรรณศิลป์ และสัญลักษณ์เชิงปรัชญาที่สะท้อนถึงพัฒนาการทางแนวคิดและความเชื่อของพุทธศาสนาในบริบทที่ต่างกัน วิธีการศึกษาเชิงเปรียบเทียบโดยพิจารณาจากเอกสารชั้นต้นที่เป็นกวีนิพนธ์สันสกฤตของท่านอัศวโฆษ (พุทธจริต) และคัมภีร์ที่ผสมกันระหว่างร้อยแก้วและร้อยกรองของนิกายสรวาสติวาทที่โน้มเอียงไปทางมหายาน (ลลิตวิสตระ) โดยมุ่งเน้นการวิเคราะห์บทบาทของพญามาร อาวุธเชิงสัญลักษณ์ การบรรยายสภาพแวดล้อม และการเปรียบเปรยอุปนิสัยของพระโพธิสัตว์ผ่านการใช้ภาพพจน์และอติพจน์ที่ปรากฏในเนื้อหา ผลการศึกษาพบว่าแม้แก่นเรื่องจะคงเดิม แต่การนำเสนอมีความต่างอย่างมีนัยยะ พุทธจริตเน้นความตื่นเต้นมีชีวิตชีวาของฉากการต่อสู้ ส่วนลลิตวิสตระให้รายละเอียดพิสดารกว่า ทั้งบทสนทนา โต้เถียง และลักษณะอาวุธ ทั้งสองคัมภีร์มีการใช้ภาพพจน์ร่วมกันโดยเปรียบพระพุทธเจ้าดุจเขาพระสุเมรุที่มั่นคง เปรียบมารคือลมที่สั่นไหว และสัญลักษณ์แห่งชัยชนะคือ ฝนโบกขรพรรษ นอกจากนี้ยังพบการสอดแทรกแนวคิดพราหมณ์-ฮินดูในทั้งสองคัมภีร์ โดยเฉพาะในลลิตวิสตระที่กล่าวถึงแนวคิดเรื่องอาตมันอย่างชัดเจน
เอกสารอ้างอิง
กรุณา-เรืองอุไร กุศลาสัย. (2544). มหากาพย์พุทธจริตของมหากวีอัศวโฆษ (พิมพ์ครั้งที่ 5). สำนักพิมพ์สุขภาพใจ.
จิรพัฒน์ ประพันธ์วิทยา. (2530). พุทธจริตของอัศวโฆษ. ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
จำลอง สารพัดนึก. (2530). ประวัติวรรณคดีสันสกฤต. ภาควิชาภาษาตะวันออก คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ธีร์ พุ่มทับทิม. (2543). การศึกษาเปรียบเทียบคัมภีร์ลลิตวิสตระและคัมภีร์ปฐมสมโพธิ [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร].
ปฐมพงษ์ โพธิ์ประสิทธินันท์. (2536). การศึกษาเชิงวิเคราะห์ภาษาสันสกฤตในคัมภีร์ลลิตวิสตระ อัธยายที่ 1-4 [วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].
พระมหาสมชัย กุสลจิตฺโต. (2539). พระพุทธศาสนา: นิกายสรวาสติวาท. โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ศศิวรรณ กำลังสินเสริม. (2546). การศึกษาวิเคราะห์คัมภีร์ลลิตวิสตระ [วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย].
สำเนียง เลื่อมใส (ผู้แปลและเรียบเรียง). (2547). มหากาพย์พุทธจริต: พุทธประวัติฝ่ายมหายานจากกวีนิพนธ์สันสกฤต. ศูนย์สันสกฤตศึกษา มหาวิทยาลัยศิลปากร.
แสง มนวิทูร (ผู้แปล). (2512). คัมภีร์ลลิตวิสตระ พระพุทธประวัติฝ่ายมหายาน. กรมศิลปากร.
แสง มนวิทูร (ผู้แปล). (2514). คัมภีร์ลลิตวิสตระ พระพุทธประวัติฝ่ายมหายาน ตอน 2. กรมศิลปากร.
Foucaux, P. E. de. (1988). Le Lalitavistara, l'histoire traditionnelle de la vie du Bouddha Cakyamuni. Les Deux Océans.
Johnston, E. H. (1995). The Asvaghosa's Buddhacarita, or, Acts of the Buddha. Motilal Banarsidass.
Vaidya, P. L. (1958). Lalitavistara (Buddhist Sanskrit Texts No. 1). The Mithila Institute.
Winternitz, M. (1988). A history of Indian literature. Motilal Banarsidass.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 Journal of Buddhist Education and Research (JBER)
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
