การศึกษารูปแบบการสื่อสารและกลวิธีการใช้ภาษาเพื่อเผยแผ่ธรรมะผ่านสื่อสังคมออนไลน์: กรณีศึกษาเฟซบุ๊กเพจ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษารูปแบบและเนื้อหาในการสื่อสารธรรมะ ผ่านสื่อสังคมออนไลน์ กรณีศึกษาเฟซบุ๊กเพจ และ 2) ศึกษากลวิธีการใช้ภาษาในการเผยแผ่ธรรมะ ผ่านสื่อสังคมออนไลน์ กรณีศึกษาเฟซบุ๊กเพจ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ที่เน้นการวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสาร ข้อมูลจากสื่อสังคมออนไลน์ ประเภทเฟซบุ๊ก จำนวน 3 เฟซบุ๊กเพจ และแบบบันทึกเอกสาร เกี่ยวกับรูปแบบเนื้อหา กลวิธีการใช้ภาษา วิเคราะห์และตีความโดยใช้แนวคิดทฤษฎีการสื่อสาร ทฤษฎีที่การใช้ภาษา ทฤษฎีการเผยแผ่พระพุทธศาสนา และแนวคิดทฤษฎีสื่อสังคมออนไลน์และเฟซบุ๊กเพจ ผลการศึกษา พบว่า การศึกษารูปแบบการสื่อสารและกลวิธีการใช้ภาษาในการเผยแผ่ธรรมะผ่านสื่อสังคมออนไลน์ กรณีศึกษา เฟซบุ๊กเพจ 3 เพจ ได้แก่ Mytime Kanapos, Dhamma.com และคนตื่นธรรม ใช้วิธีการวิจัย เชิงคุณภาพ วิเคราะห์ข้อมูลจากเนื้อหาจำนวน 871 รายการ ที่เผยแพร่ระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2566 ถึงพฤษภาคม 2567 สรุปผลการศึกษาได้ดังนี้ 1) รูปแบบในการสื่อสารธรรมะ ผ่านสื่อสังคมออนไลน์ จำแนกออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่ (1) สื่อผสมระหว่างวัจนภาษาและอวัจนภาษา พบมากที่สุด 761 เนื้อหา (87.37%) (2) วัจนภาษา พบจำนวน 86 เนื้อหา (9.87%) (3) อวัจนภาษา พบจำนวน 24 เนื้อหา (2.75%) เนื้อหาในการสื่อสารธรรมะ ผ่านสื่อสังคมออนไลน์ พบว่ามี 8 ประเภทหลัก ได้แก่ (1) เรื่องธรรมะ มากที่สุดพบ 415 เนื้อหา (47.64%) (2) เรื่องความเชื่อ 160 พบเนื้อหา (18.36%) (3) เรื่องการฝึกฝนจิตใจ พบ 151 เนื้อหา (17.33%) (4) เรื่องวันสำคัญ ประชาสัมพันธ์ พบ 98 เนื้อหา (11.25%) (5) เรื่องกฎแห่งกรรม พบจำนวน 20 เนื้อหา (2.29%) (6) เรื่องการดำรงชีวิต พบจำนวน 16 เนื้อหา (1.83%) (7) เรื่องการทำบุญ พบจำนวน 10 เนื้อหา (1.14%) และ (8) เรื่องโชคลาภ พบจำนวน 1 เนื้อหา (0.11%) 2) กลวิธีการใช้ภาษาในการเผยแผ่ธรรมะผ่านสื่อสังคมออนไลน์ พบว่ามีการปรับภาษา ให้เหมาะสมกับผู้รับสารหลากหลายกลุ่ม โดยแบ่งออกเป็น 4 ส่วนหลัก ดังนี้ (1) กลวิธีการใช้คำในการเผยแผ่ธรรมะ (2) กลวิธีการใช้ประโยคในการเผยแผ่ธรรมะ (3) กลวิธีการใช้สำนวนโวหาร ในการเผยแผ่ธรรมะ และ (4) กลวิธีการใช้สื่อประกอบในการเผยแผ่ธรรมะ