หลากวิถีสู่พลเมืองคุณธรรม: การวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบการจัดการศึกษาคุณธรรมและจริยธรรมในไทย ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และสิงคโปร์

กรวิชญ์  ชื่นวัฒนา; ณัฐกร  พูนศรี; ณัฐพนธ์  โสใหญ่; พระมหาสุนทร  สุดชา; อรยา  เขียวรัตน์; ชญาชล  เชื้อนนท์

ผู้แต่ง

กรวิชญ์ ชื่นวัฒนา มหาวิทยาลัยขอนแก่น, ขอนแก่น, ประเทศไทย
ณัฐกร พูนศรี มหาวิทยาลัยขอนแก่น, ขอนแก่น, ประเทศไทย
ณัฐพนธ์ โสใหญ่ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, ขอนแก่น, ประเทศไทย
พระมหาสุนทร สุดชา มหาวิทยาลัยขอนแก่น, ขอนแก่น, ประเทศไทย
อรยา เขียวรัตน์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, ขอนแก่น, ประเทศไทย
ชญาชล เชื้อนนท์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, ขอนแก่น, ประเทศไทย

คำสำคัญ:

การศึกษาคุณธรรมและจริยธรรม, การศึกษาเปรียบเทียบ, นโยบายการศึกษา, หลักสูตรคุณธรรม

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และเปรียบเทียบการจัดการศึกษาด้านคุณธรรมและจริยธรรมของไทย ญี่ปุ่น ฟิลิปปินส์ อินโดนีเซีย และสิงคโปร์ ใน 5 ประเด็น ได้แก่ ปัจจัยเชิงบริบท นโยบายระดับชาติ แนวทางและหลักการพัฒนา กรอบหลักสูตรและการจัดการเรียนรู้ และการนำไปปฏิบัติและผลลัพธ์ เพื่อเสนอแนวทางการจัดการศึกษาด้านคุณธรรมและจริยธรรมของไทยจากบทเรียนของประเทศต่าง ๆ ที่สอดคล้องกับบริบทสังคมไทย ผลการศึกษาพบว่า แม้ทุกประเทศมีเป้าหมายร่วมในการสร้างพลเมืองที่มีคุณภาพ แต่มีวิธีการแตกต่างตามบริบททางประวัติศาสตร์ สังคม และวัฒนธรรม ในมิติด้านนโยบาย สิงคโปร์และอินโดนีเซียเน้นการสร้างความเป็นเอกภาพในสังคมพหุวัฒนธรรม ญี่ปุ่นมุ่งแก้ปัญหาสังคม ฟิลิปปินส์เชื่อมโยงหลักศาสนากับหลักการสากล ในขณะที่ไทยมุ่งผสานยุทธศาสตร์ชาติกับปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ในมิติด้านหลักสูตรแบ่งเป็น 2 ลักษณะ คือ การจัดเป็นวิชาเฉพาะ เช่น ญี่ปุ่นและฟิลิปปินส์ และการบูรณาการในรายวิชาและกิจกรรมพัฒนาผู้เรียนของไทย สิงคโปร์ และอินโดนีเซีย ซึ่งสะท้อนคุณค่าหลักและอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ของแต่ละประเทศ อย่างไรก็ตาม ทุกประเทศเผชิญอุปสรรคร่วมกันในด้านคุณภาพครูผู้สอน การวัดและประเมินผล และความร่วมมือกับครอบครัวและชุมชน ผลการศึกษาสะท้อนความจำเป็นในการสร้างกลไกการจัดการศึกษาด้านคุณธรรมและจริยธรรมอย่างเป็นรูปธรรมควบคู่กับการพัฒนาครูอย่างเป็นระบบเพื่อสร้างพลเมืองที่มีคุณภาพอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงศึกษาธิการ. (2560). โรงเรียนคุณธรรม สพฐ. สืบค้นจาก https://www.moe.go.th/โรงเรียนคุณธรรม-สพฐ/

กระทรวงศึกษาธิการ. (2565). การปลูกฝังคุณธรรมในสถานศึกษาของเรา. สืบค้นจาก https://www.moe.go.th/การปลูกฝังคุณธรรมในสถา/

ไพจิตร์ จิตต์โสภณ. (2561). รายงานการประเมินโครงการส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรมนักเรียน ตามแนวการดำเนินงานโรงเรียนคุณธรรม โรงเรียนวัดเจริญราษฎร์. สืบค้นจาก https://research.otepc.go.th/files/_________________________________%20(1)_g8voox1b.pdf

ศูนย์ปฏิบัติการต่อต้านการทุจริต. (2564). หลักสูตรต้านทุจริตศึกษา (Anti-Corruption Education). กระทรวงมหาดไทย. สืบค้นจาก https://multi.dopa.go.th/acoc/news/cate2/view34

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2559). โครงการโรงเรียนสุจริต. สำนักพัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษา. สืบค้นจาก https://www.uprightschool.net

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560-2579. กระทรวงศึกษาธิการ.

อรทัย ทองฤกษ์ฤทธิ์, เบญจมาศ ฉลาดการณ์, ชรินทร์ จันทดี, และสุเชน เลิศวีระสวัสดิ์. (2561). คุณธรรม จริยธรรม และความเป็นพลเมืองของผู้เรียนทุกช่วงชั้น ภายใต้การกำกับดูแลของกระทรวงศึกษาธิการ. วารสารครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา, 17(2), 259–272.

Adhikari, A., Saha, B., & Sen, S. (2023). Nel Noddings’ theory of care and its ethical components. IRJEdT (International Research Journal of Educational Trends), 05(08), 198–206.

Bo, F. (2019). A study on the education of common values of Singapore from the perspective of legalization. International Workshop on Education, Development and Social Sciences (IWEDSS 2019).

Bray, M., Adamson, B., & Mason, M. (Eds.). (2014). Comparative education research: Approaches and methods (2nd ed.). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-05594-7

Capadosa, R. N., Muega, M. A., & Acido-Muega, M. (2025). Moral reasoning courseware for problem-solving in values Education: Grade 8 students' performances. Education Review, 13(1), 1-22.

Fitch, R. M. (1990). Moral education in Indonesia: A preliminary study. Educación y Ciencia, 1(1), 45-50.

Guiab, M. R., Andaya, O. J. F., Sario, M. L. P., Ganal, N. N., Palting, J. D., & Reyes, V. F., Jr. (2015). Moral intelligence of faculty and prospective teacher graduates of PNU North Luzon: Basis for the development of a framework for a values training program for pre-service teachers. The Normal Lights, 9(1), 93-118.

Human Rights Watch. (2013). In religion’s name: Abuses against religious minorities in Indonesia. Retrieved from https://www.refworld.org/docid/513085c22.html

Kerr, J. (2011). Habituation: A method for cultivating starting points in the ethical life. Journal of Philosophy of Education, 45(4), 643–655.

Kohlberg, L. (1984). The psychology of moral development: The nature and validity of moral stages Vol. 2. Harpercollins College Div.

Kusanagi, Y. (2019). Moral education in Japan: Values, curriculum, and pedagogy. National Institute for Educational Policy Research (NIER).

Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.

Ministry of Education Singapore. (2021). Secondary character and citizenship education syllabus. Retrieved from https://www.moe.gov.sg/docs/default-source/document/education/syllabuses/character-and-citizenship-education/files/2021-cce-secondary-syllabus.pdf

Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology (MEXT). (2002). Japanese government policies in education, culture, sports, science and technology 2002. Retrieved from https://www.mext.go.jp/b_menu/hakusho/html/hpac200201/hpac200201_2_027.html

Mista, M. A. J. T., Padios, A., Ramirez, J. M. M., & Murillo, N. (2024). Challenges of values education teachers in teaching Edukasyon sa Pagpapakatao (ESP) in the secondary. International Journal of Social Science and Human Research, 7(6), 3678-3687.

Muega, M. A. G. (2010). Values/moral education: Current conceptions and practices in Philippines schools. Alipato: A Journal of Basic Education, 4, 83-96.

Nicmanis, M. (2024). Reflexive content analysis: An approach to qualitative data analysis, reduction, and description. International Journal of Qualitative Methods, 23, Article 16094069241236603.

Qoyyima, U. (2015). Theories of moral education and implementation in Indonesia: Reenergizing cultural identity and addressing future challenges [Paper presentation]. The International Conference on Education Research and Development: Trend and Challenges toward Asian Economic community, Surabaya, Indonesia.

Ramadhani, T., Widiyanta, D., Sumayana, Y., Santoso, R. Y., Agustin, P. D., & Al-Amin. (2024). The role of character education in forming ethical and responsible students. IJGIE (International Journal of Graduate of Islamic Education), 5(2), 110–124.

Sasaki, T. (2017). Character and moral education in Japan: From tradition to modernization. Asia-Pacific Journal of Education, 37(4), 561–574.

Tai, W. T., & Lee, C. C. (2004). Moral and citizenship education as statecraft in Singapore: A curriculum critique. Journal of Moral Education, 33(4), 597–606.

UNESCO. (2015). Global citizenship education: Topics and learning objectives. UNESCO Publishing.

Waterworth, P. G. (2022). Towards a moral community: Moral education strategies in Indonesian schools. In Proceedings of the International Conference on Learning Innovation and Research in Basic Education (pp. 166–185). KnE Life Sciences. https://doi.org/10.18502/kss.v8i8.13294

Yoshida, M. (2020). Implementation of moral education as a special subject in Japanese schools. Journal of Educational Studies, 68(2), 45–58.