ผลของการชำระดอกเบี้ยเงินกู้ของลูกหนี้ที่เจ้าหนี้เรียกดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนด

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเกี่ยวกับผลของการชำระดอกเบี้ยเงินกู้ของลูกหนี้ที่เจ้าหนี้เรียกดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนด ไม่ว่าการยืมจะทำเป็นสัญญากู้ หรือสัญญากู้ยืม หรือสัญญากู้ยืมเงิน ซึ่งเป็นสัญญายืมใช้สิ้นเปลืองอย่างหนึ่งที่มีบัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 3 เอกเทศสัญญา ลักษณะ 9 ยืม กรณีการกู้ยืมเงินอันเกิดจากการทำสัญญากู้ยืมเงินกันระหว่างบุคคลทั่วไป โดยศึกษาจากบทบัญญัติกฎหมายลักษณะ 9 ยืม เฉพาะในส่วนการกู้ยืมเงิน เช่น บทบัญญัติมาตรา 653 ที่กำหนดให้การกู้ยืมต้องมีหลักฐานแห่งการกู้ยืมเป็นหนังสือลงลายมือชื่อผู้ยืมเป็นสำคัญ โดยจะคิดดอกเบี้ยแก่กันหรือไม่ก็ได้ หากมีการคิดดอกเบี้ยแก่กันบทบัญญัติมาตรา 654 กำหนดห้ามมิให้คิดดอกเบี้ยเกินอัตราร้อยละ 15 ต่อปี รวมถึงศึกษาจากคำพิพากษาของศาลฎีกาเกี่ยวกับการกู้ยืมเงิน ซึ่งจากผลการศึกษาสรุปได้ว่า การที่บุคคลทั่วไป (ไม่ใช่สถาบันการเงิน) ให้กู้ยืมเงิน โดยตกลงคิดดอกเบี้ยเกินอัตราร้อยละ 15 ต่อปี ข้อตกลงเรื่องดอกเบี้ยนี้ไม่ชอบด้วยกฎหมายที่กำหนดว่าเป็นความผิดและมีโทษทางอาญาตามมาตรา 4 แห่งพระราชบัญญัติห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560 จึงเป็นโมฆะไปทั้งหมด ซึ่งไม่ใช่โมฆะเฉพาะดอกเบี้ยส่วนที่เกินร้อยละ 15 ต่อปีเท่านั้น เป็นผลให้ผู้กู้ที่ชำระดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนดไปแล้ว ไม่สามารถฟ้องเรียกเงินดอกเบี้ยส่วนที่เกินคืนได้ เพราะถือเป็นการชำระหนี้ที่ฝ่าฝืนข้อห้ามตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา มาตรา 411 แต่ขณะเดียวกันเจ้าหนี้ก็ไม่มีสิทธิได้รับดอกเบี้ยส่วนที่เกินอัตราที่กฎหมายกำหนดนั้นด้วย ดังนั้น จึงต้องนำเงินที่เจ้าหนี้ได้รับจากการที่ลูกหนี้ชำระดอกเบี้ยที่เกินอัตราที่กฎหมายกำหนดไปหักชำระเงินต้นแทน แต่ในส่วนดอกเบี้ยผิดนัดซึ่งหากลูกหนี้ผิดนัด เจ้าหนี้มีสิทธิคิดดอกเบี้ยผิดนัดในอัตราตามที่ตกลงกันในสัญญา แต่ต้องไม่เกินอัตราที่กฎหมายกำหนด ซึ่งปัจจุบันคิดดอกเบี้ยผิดนัดในอัตราร้อยละ 5 ต่อปี