การพัฒนาระบบบริหารการศึกษาตามหลักพุทธธรรมของไทยในยุค AI

พระปลัดฮอนด้า  วาทสทฺโท; สริญฺญา  มารศรี; พระมหาอำพล  ธนปญฺโญ; พระครูวินัยธรวรวุฒิ  เตชธมฺโม; ประจิตร  มหาหิง

ผู้แต่ง

พระปลัดฮอนด้า วาทสทฺโท มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น ขอนแก่น ประเทศไทย
สริญฺญา มารศรี มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น ขอนแก่น ประเทศไทย
พระมหาอำพล ธนปญฺโญ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น ขอนแก่น ประเทศไทย
พระครูวินัยธรวรวุฒิ เตชธมฺโม มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น ขอนแก่น ประเทศไทย
ประจิตร มหาหิง มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น ขอนแก่น ประเทศไทย

คำสำคัญ:

การบริหารการศึกษา, หลักพุทธธรรม, ปัญญาประดิษฐ์, อิทธิบาท 4, พรหมวิหาร 4, B-AI-Ed Model

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการพัฒนาระบบบริหารการศึกษาตามหลักพุทธธรรมของไทยในยุคปัญญาประดิษฐ์ (AI) โดยวิเคราะห์การบูรณาการหลักธรรมทางพระพุทธศาสนากับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์เพื่อยกระดับคุณภาพการบริหารจัดการศึกษาให้มีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับบริบทสังคมไทย บทความนี้ใช้วิธีการวิเคราะห์เอกสาร (Documentary Analysis) และการสังเคราะห์วรรณกรรม (Literature Synthesis) จากแหล่งข้อมูลทุติยภูมิ ได้แก่ พระไตรปิฎก อรรถกถา ตำราทางพุทธศาสตร์ งานวิจัยและบทความวิชาการที่เกี่ยวข้องทั้งในระดับชาติและนานาชาติ ผลการศึกษาพบว่า หลักอิทธิบาท 4 (ฉันทะ วิริยะ จิตตะ วิมังสา) สามารถบูรณาการกับระบบปัญญาประดิษฐ์ในการขับเคลื่อนการบริหารการศึกษาได้ 4 มิติ ได้แก่ 1) มิติวิสัยทัศน์เชิงกลยุทธ์ด้วย AI (ฉันทะ) 2) มิติการขับเคลื่อนองค์กรอัจฉริยะ (วิริยะ) 3) มิติการมุ่งมั่นสู่เป้าหมายด้วยข้อมูล (จิตตะ) และ 4) มิติการตรวจสอบและปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง (วิมังสา) นอกจากนี้ หลักพรหมวิหาร 4 (เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา) ยังเป็นกรอบจริยธรรมสำคัญในการกำกับดูแลการใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการศึกษาเพื่อให้เกิดความเป็นธรรมและมีมนุษยธรรม บทความเสนอกรอบแนวคิด "B-AI-Ed Model" (Buddhist-AI-Education Model) เป็นต้นแบบการบริหารการศึกษาที่ผสานหลักพุทธธรรมกับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์อย่างสมดุล เพื่อพัฒนาการศึกษาไทยให้มีคุณภาพ มีคุณธรรม และทันสมัยในบริบทโลกยุคดิจิทัล

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม และกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. (2565). แผนปฏิบัติการด้านปัญญาประดิษฐ์แห่งชาติเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (พ.ศ. 2565-2570). กรุงเทพฯ: กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม.

พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2546). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 12). กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2559). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. (พิมพ์ครั้งที่ 54). กรุงเทพฯ: ผลิธัมม์.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2563). AI เพื่อพัฒนาการเรียนรู้. กรุงเทพฯ: พริกหวานกราฟฟิค.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2566). แนวทางการนำ AI มาใช้ในสถานศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน.

Holmes, W., Bialik, M. & Fadel, C. (2019). Artificial Intelligence in Education: Promises and Implications for Teaching and Learning. Boston: Center for Curriculum Redesign.

Luckin, R., Holmes, W., Griffiths, M. & Forcier, L. B. (2016). Intelligence Unleashed: An Argument for AI in Education. London: Pearson.

Selwyn, N. (2019). Should Robots Replace Teachers? AI and the Future of Education. Cambridge: Polity Press.

UNESCO. (2019). Artificial Intelligence in Education: Challenges and Opportunities for Sustainable Development. Paris: UNESCO.

UNESCO. (2021). AI and Education: Guidance for Policy-makers. Paris: UNESCO.

Zawacki-Richter, O., Marín, V. I., Bond, M. & Gouverneur, F. (2019). Systematic Review of Research on Artificial Intelligence Applications in Higher Education: Where Are the Educators?. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 16(1), 1-27.