การพัฒนานวัตกรรมการนิเทศภายในสถานศึกษาเพื่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษา ของโรงเรียนบ้านนาสิงห์ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาบึงกาฬ
The Development of an Innovative Internal Supervision Model for Enhancing Educational Quality at Ban Nasing School under the Bueng Kan Primary Educational Service Area Office
คำสำคัญ:
การพัฒนานวัตกรรม; การนิเทศภายในสถานศึกษา; การพัฒนาคุณภาพการศึกษาบทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์หลัก เพื่อพัฒนานวัตกรรมการนิเทศภายในสถานศึกษาเพื่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษาของโรงเรียนบ้านนาสิงห์ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาบึงกาฬ และมีวัตถุประสงค์เฉพาะ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาข้อมูลพื้นฐานและแนวทางในการนิเทศภายในสถานศึกษา 2) เพื่อสร้างและพัฒนานวัตกรรมการนิเทศภายในสถานศึกษา 3) เพื่อศึกษาผลการทดลองใช้นวัตกรรมการนิเทศภายในสถานศึกษา และ 4) เพื่อประเมินนวัตกรรมการนิเทศภายในสถานศึกษา ดำเนินการวิจัยตามกระบวนการวิจัยและพัฒนา (Research and Development) แบ่งออกเป็น 4 ขั้นตอน โดยดำเนินการในภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2566 ถึงภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2568 กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ ได้แก่ ผู้บริหาร คณะครูผู้สอน จำนวน 16 คน นักเรียนชั้นอนุบาลปีที่ 2 ถึงชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 จำนวน 105 คน และผู้ปกครองนักเรียน จำนวน 105 คน ได้มาโดยการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ แบบประเมินนวัตกรรม แบบประเมินคุณภาพการศึกษา และแบบประเมินความพึงพอใจ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าเฉลี่ย (x̅ ) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.) ค่าร้อยละ และการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัย พบว่า
1. ผลการศึกษาข้อมูลพื้นฐานและแนวทางในการพัฒนา พบว่า นักเรียนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนต่ำ ได้รับการพัฒนาสมรรถนะไม่เต็มศักยภาพ และนักเรียบางส่วนมีคุณลักษณะอันพึงประสงค์ที่ไม่เหมาะสม เนื่องจากขาดการดูแลอย่างต่อเนื่อง ครูบางส่วนขาดทักษะการจัดการเรียนรู้เชิงรุก ผู้วิจัยจึงได้ศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง พบว่า กระบวนการนิเทศภายในสถานศึกษามีความสำคัญต่อการพัฒนาศักยภาพครูผู้สอนในการพัฒนากระบวนการจัดการเรียนรู้ ที่มุ่งเน้นให้ผู้เรียนมีคุณภาพ มีคุณลักษณะอันพึงประสงค์ เกิดสมรรถนะเต็มตามศักยภาพ
2. ผลการสร้างและพัฒนานวัตกรรม พบว่า จากการสังเคราะห์เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ได้องค์ประกอบของนวัตกรรม 4 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) หลักการ 2) วัตถุประสงค์ 3) กระบวนการ ผู้วิจัยสังเคราะห์กระบวนการนิเทศภายในสถานศึกษาได้ กระบวนการ GRACE Model ประกอบด้วย 5 ขั้นตอน ได้แก่ การเก็บรวบรวมข้อมูล (Gather Information) การวางแผน (Roadmap) การปฏิบัติ (Act) การตรวจสอบและสะท้อนผล (Check & Reflect) และการพัฒนา/ต่อยอด (Expand) และ 4) การวัดและประเมินผล และผู้เชี่ยวชาญได้ตรวจสอบโดยภาพรวม มีความถูกต้อง เหมาะสม เป็นไปได้ และเป็นประโยชน์อยู่ในระดับมากที่สุดทุกด้าน แสดงให้เห็นว่านวัตกรรมมีคุณภาพและสามารถนำไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
3. ผลการทดลองใช้นวัตกรรม พบว่า ผู้เรียนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนสูงขึ้นร้อยละ 14.49 มีสมรรถนะสูงขึ้นร้อยละ 0.59 และมีคุณลักษณะอันพึงประสงค์สูงขึ้น ร้อยละ 0.16 ด้านครูผู้สอนสามารถจัดการเรียนรู้เชิงรุกได้ในระดับดีมากขึ้นไป สะท้อนว่านวัตกรรมสามารถยกระดับคุณภาพการศึกษาได้อย่างเป็นรูปธรรม ด้านการบริหารจัดการ ผู้บริหารมีภาวะผู้นำทางวิชาการและระบบประกันคุณภาพภายในที่เข้มแข็ง อยู่ในระดับมากที่สุด
4. ผลการประเมินนวัตกรรม พบว่า ประเมินนวัตกรรมโดย ผู้บริหาร และครูผู้สอน อยู่ในระดับมากที่สุดทุกด้าน ความพึงพอใจของนักเรียนระดับชั้นอนุบาลถึงประถมศึกษาปีที่ 3 อยู่ในระดับมากที่สุด โดยนักเรียนมีความสนุกกับการเรียนรู้ผ่านกิจกรรมและสื่อเทคโนโลยี มีความเข้าใจบทเรียนมากขึ้น และมีความกระตือรือร้นในการเรียน ความพึงพอใจของนักเรียนระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 - 6 อยู่ในระดับมากที่สุด ทั้งด้านการสอนของครู บรรยากาศการเรียนรู้ และประโยชน์ที่ได้รับ ครูผู้สอนและผู้บริหาร มีความพึงพอใจ ต่อนวัตกรรมโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด ผู้ปกครองมีความพึงพอใจโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด โดยเห็นว่านักเรียนมีพัฒนาการที่ดีขึ้นทั้งด้านวิชาการและพฤติกรรม และโรงเรียนมีการสื่อสารที่ชัดเจนและเปิดโอกาสให้มีส่วนร่วม
The main purpose of this research was to develop an innovative internal supervision model for enhancing educational quality at Ban Nasing School under the Bueng Kan Primary Educational Service Area Office. The specific objectives were: (1) to study the basic information and guidelines for internal supervision, (2) to develop an innovative internal supervision model, (3) to examine the results of implementing the innovation, and (4) to evaluate the developed innovation.This study employed a Research and Development (R&D) approach consisting of four phases. The research was conducted from the second semester of the 2023 academic year to the second semester of the 2025 academic year. The sample group consisted of 15 school administrators and teachers, 105 students from Kindergarten Year 2 to Grade 6, and 105 parents. The research instruments included interview forms, innovation evaluation forms, educational quality assessment forms, and satisfaction questionnaires. Data were analyzed using percentages, means, standard deviations, and content analysis.
The research findings were as follows:
1. The study of fundamental information and development guidelines revealed that students had low academic achievement, were not fully developed according to their competencies, and some demonstrated inappropriate desirable characteristics due to insufficient continuous support. In addition, some teachers lacked skills in active learning management. A review of related literature and studies indicated that internal supervision plays a significant role in enhancing teachers’ capabilities in instructional management, leading to improved student quality, desirable characteristics, and competency development.
2. The development of the innovation resulted in four major components: (1) principles, (2) objectives, (3) processes, and (4) measurement and evaluation. The supervision process was synthesized into the GRACE Model, consisting of five stages: Gather Information, Roadmap, Act, Check and Reflect, and Expand. Expert evaluation indicated that the innovation was highly accurate, appropriate, feasible, and useful in all aspects, demonstrating its quality and effectiveness for practical implementation.
3. The implementation of the innovation showed positive outcomes. Students’ academic achievement increased by 14.49 percent, competencies improved by 0.59 percent, and desirable characteristics increased by 0.16 percent. Teachers were able to implement active learning at a very good level or higher. These results reflected the innovation’s effectiveness in enhancing educational quality. In terms of administration, school leaders demonstrated academic leadership and strengthened the internal quality assurance system at the highest level
4. The evaluation of the innovation revealed that school administrators and teachers rated all aspects of the innovation at the highest level. Kindergarten to Grade 3 students expressed the highest level of satisfaction, reporting enjoyment in learning through activities and technology-enhanced media, better understanding of lessons, and greater enthusiasm for learning. Grade 4–6 students also reported the highest level of satisfaction regarding teaching, learning atmosphere, and benefits gained. Teachers and administrators expressed the highest overall satisfaction with the innovation. Parents were highly satisfied overall, perceiving improvements in students’ academic performance and behavior, as well as effective communication and opportunities for participation provided by the school.
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (ม.ป.ป.). คู่มือการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ชาติ (พ.ศ. 2561 – 2580). กระทรวงศึกษาธิการ.
กัญจนา ทองสิงห์. (2562). วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี, 7(3), กันยายน–ธันวาคม.
กิดานันท์ มลิทอง. (ม.ป.ป.). นวัตกรรมทางการศึกษา (Educational Innovation). https://www.st.ac.th/av/inno_mean.htm
จริยา ศรีชนะ. (2563). การพัฒนาแนวทางการนิเทศภายในสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 27. มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
จำลอง ไชยยา. (2564). การพัฒนารูปแบบการนิเทศแบบพัฒนาการร่วมกับการชี้แนะทางปัญญาเพื่อเสริมสร้าง ความสามารถในการจัดประสบการณ์แบบสมดุลภาษาสำหรับครูผู้สอนเด็กปฐมวัยกลุ่มชาติพันธุ์ลัวะ. [วิทยานิพนธ์การศึกษาดุษฎีบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยนเรศวร.
ญาสุมินทร์ นนทมาตร. (2565). การพัฒนารูปแบบการบริหารการนิเทศภายในด้วยเครือข่ายความร่วมมือเพื่อส่งเสริมประสิทธิผลการจัดการศึกษาในศตวรรษที่ 21 ของโรงเรียนบ้านดงมะไฟสามัคคีราษฎร์อุทิศสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสกลนคร เขต 1.
ทองคำ อำไพ. (2564). การพัฒนารูปแบบการนิเทศภายในเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาสำหรับสถานศึกษาขนาดเล็ก สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. [วิทยานิพนธ์ปริญญาการศึกษาดุษฎีบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
ทิพวรรณ ถาวรโชติ. (2564). รูปแบบการนิเทศด้วยเครือข่ายความร่วมมือเพื่อส่งเสริมประสิทธิผลของสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา. [วิทยานิพนธ์การศึกษาดุษฎีบัณฑิต] มหาวิทยาลัยนเรศวร.
ไทยรัฐ (2564) รู้จัก "นวัตกรรม" คืออะไร มีกี่ประเภท ประยุกต์ใช้กับอะไรได้บ้าง? https://www.thairath.co.th/lifestyle/life/2225171
ธิดารัตน์ หัตถมา. (2566). แนวทางการพัฒนาการนิเทศภายในสถานศึกษาโดยใช้แนวคิดชุมชนการเรียนรู้ ทางวิชาชีพ ในสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา สุรินทร์ เขต 2. [วิทยานิพนธ์ปริญญาการศึกษามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศ (2568) นวัตกรรมการศึกษา https://itcenter.ssru.ac.th/ranking-content/educational-innovation
ยุทธศาสตร์ชาติ พ.ศ. 2561 – 2580. (2561). ราชกิจจานุเบกษา, เล่ม 135 ตอนที่ 82 ก, 13 ตุลาคม 2561.
รังสรรค์ โฉมยา, & สมบัติ ท้ายเรือคำ. (2565). คุณภาพของนวัตกรรมการศึกษา: การรื้อปรับโครงสร้างทางแนวคิด. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 24(4). https://so06.tci-thaijo.org/index.php/edujournal_nu/article/download/248872/174456/971571
รัตนะ บัวสนธ์. (2564). การวิจัยและพัฒนานวัตกรรมการศึกษา. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
รุ่งชัชดาพร เวหะชาติ. (2557). การนิเทศการศึกษา (Educational Supervision) (พิมพ์ครั้งที่ 5 ฉบับปรับปรุง). ศูนย์หนังสือมหาวิทยาลัยทักษิณ.
วชิรศักดิ์ มัชฌิมาภิโร. (2557). วารสารราชพฤกษ์, 12(2), 5–6. https://so05.tci thaijo.org/index.php/Ratchaphruekjournal/article/download/240611/163859/
วิกรม บุญนุ่น. (2568). ทฤษฎีระบบกับยุทธศาสตร์การพัฒนา: System Theory and Development Strategy. https://kmnec.crurds.com/archives/334
ศิริชัย กาญจนวาสี. (2554). ทฤษฎีการประเมิน (พิมพ์ครั้งที่ 8). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สงัด อุทรานันท์. (2529). กระบวนการในการนิเทศ: หลักการ ทฤษฎี และปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สถาพร สมอุทัย. (2565). “การนิเทศการศึกษา” หนึ่งตัวช่วยในการพัฒนาสมรรถนะการจัดการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21. วารสารวิจัยวิชาการ, 5(3), 281.
สมบัติ ท้ายเรือคำ. (ม.ป.ป.). การสร้างนวัตกรรมจากงานวิจัย. https://www.council- uast.com/filedata/file/เอกสารบรรยาย%20นวัตกรรม%202/การสร้างนวัตกรรมด้วยการวิจัย-อ%20สมบัติ.pdf
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2552). แนวทางการบริหารจัดการหลักสูตร ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน
สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา. (ม.ป.ป.). แนวทางการขับเคลื่อนกระบวนการชุมชนการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (PLC).
สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (สนช.). (2562). Innovation for the Future นวัตกรรมเพื่ออนาคต. กรุงเทพฯ: กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี.
สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์. (2566). แผนปฏิบัติราชการ ระยะ 5 ปี (2566-2570).
สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา. (2566). ประกาศคณะกรรมการ... https://www.onesqa.or.th/upload/download/202312071205097.pdf
สำนักทดสอบทางการศึกษา สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2563). แนวทางการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษา...
สุภาภรณ์ ใจสุข. (2563). การพัฒนารูปแบบการนิเทศตามแนวคิดการชี้แนะร่วมด้วยแนวคิดกัลยาณมิตร... วารสารสังคมศาสตร์วิจัย, 11(2), กรกฎาคม-ธันวาคม.
สุรศักดิ์ อุดเมืองเพีย และคณะ. (2567). นวัตกรรมเพื่อการจัดการศึกษาในศตวรรษที่ 21. วารสาร มจร อุบลปริพรรศน์, 1(2). เข้าถึงได้จาก https://e- port.mbu.ac.th/file/profiles31/9251_1731058793.pdf
โสภาพร ไสยแพทย์. (2565). การพัฒนารูปแบบการนิเทศเพื่อสงเสริมสมรรถนะการวิจัยในชั้นเรียนของครู สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงราย เขต 3 .เชียงราย : สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเชียงราย เขต 3 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ
หน่วยศึกษานิเทศก์ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2562). แนวทางการนิเทศภายในโดยใช้ห้องเรียนเป็นฐานเพื่อพัฒนาคุณภาพของผู้เรียน เอกสารลำดับที่ 9/2562. กระทรวงศึกษาธิการ
หน่วยศึกษานิเทศก์ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2564). แนวทางการนิเทศการ ดำเนินงานเพศวิถีศึกษาสู่คุณภาพผู้เรียน เพื่อเป็นกรอบแนวทำงในการดำเนินงานเพศวิถีศึกษาของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เอกสารลำดับที่ 2/2564 กระทรวงศึกษาธิการ
หน่วยศึกษานิเทศก์ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2564). แนวทางการนิเทศการจัดการเรียนรู้เชิงรุก หน่วยศึกษานิเทศก์ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (Active Learning) เอกสารลำดับที่ 4/2564 กระทรวงศึกษาธิการ
หน่วยศึกษานิเทศก์ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2566). การนิเทศภายในสถานศึกษาเอกสารลำดับที่ 2/2566. กระทรวงศึกษาธิการ
อัญชลี ธรรมะวิธีกุล. (2552). กระบวนการนิเทศภายใน.กรุงเทพฯ : อักษรบริการ
Good, C. V. (1973). Dictionary of education (3rd ed.). Chicago: Encyclopedia Britannica.
