การพัฒนารูปแบบการบริหารแบบมีส่วนร่วมเพื่อพัฒนาคุณภาพการจัดการศึกษา โรงเรียนบ้านสวนหลวง (รัตนวิจิตรพิทยาคาร)

The Development of a Participatory Management Model for Improving Educational Management Quality at Ban Suan Luang School (Rattanawichit Phittayakhan)

บทคัดย่อ

    การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบัน ปัญหา และความต้องการการบริหารแบบมีส่วนร่วม 2) สร้างและพัฒนารูปแบบการบริหารแบบมีส่วนร่วม 3) ศึกษาผลใช้รูปแบบ และ 4) ประเมินประสิทธิผลและรับรองคุณภาพของรูปแบบการบริหารแบบมีส่วนร่วมเพื่อพัฒนาคุณภาพการจัดการศึกษา โรงเรียนบ้านสวนหลวง (รัตนวิจิตรพิทยาคาร) ดำเนินการวิจัยตามระเบียบวิธีวิจัยและพัฒนา (Research and Development) แบ่งออกเป็น 4 ระยะ กลุ่มเป้าหมายประกอบด้วย ผู้บริหารสถานศึกษา ครู คณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน และผู้ปกครองนักเรียน รวมทั้งสิ้น 530 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบวิเคราะห์เอกสาร แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบประเมินความพึงพอใจสำหรับประเมินประสิทธิผล และแบบบันทึกการรับรองคุณภาพ สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์เนื้อหา
    ผลการวิจัยพบว่า
      1. สภาพปัจจุบัน ปัญหา และความต้องการการบริหารแบบมีส่วนร่วม แบ่งเป็น 2 ประเด็นหลัก คือ 1) ผลการวิเคราะห์เอกสารเชิงประจักษ์ พบว่า สถิติผู้เรียนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนต่ำกว่าเกณฑ์ (ร, มส และ 0) ในสัดส่วนที่สูง ครูขาดทักษะการจัดการเรียนรู้เชิงรุกและการวัดผลตามสภาพจริง ขณะที่การบริหารจัดการยังขาดความสมดุลของอัตรากำลังและขาดผลงานความสำเร็จเชิงประจักษ์ และ 2) ผลการสัมภาษณ์เชิงลึก พบว่า ภาคีเครือข่ายส่วนใหญ่มีส่วนร่วมเพียงการสนับสนุนทรัพยากร แต่ขาดส่วนร่วมในการวางแผนและตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ จึงมีความต้องการยกระดับภาคีเครือข่ายสู่การเป็นหุ้นส่วนการศึกษาที่มีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา
       2. รูปแบบการบริหารแบบมีส่วนร่วม “A PERFECT Model” ประกอบด้วย 8 องค์ประกอบ ดังนี้ 1) A: การร่วมวิเคราะห์และกำหนดเป้าหมาย 2) P: การร่วมวางแผน 3) E: การเสริมพลัง 4) R: การร่วมจัดสรรทรัพยากร 5) F: การร่วมรับผลสำเร็จ 6) E: การได้รับผลประโยชน์อย่างเป็นธรรม 7) C: การร่วมตรวจสอบ และ 8) T: การร่วมประเมินผลสัมฤทธิ์ ซึ่งเกิดจากการผสมผสานของบริบทสถานศึกษาและแนวคิดการมีส่วนร่วมของโคเฮนและอัฟฮอฟฟ์, เสริมศักดิ์ วิศาลาภรณ์, ธร สุนทรายุทธ, มัทนา วังถนอมศักดิ์ และคณะ, และสำนักงาน ก.ค.ศ.
       3. ผลการใช้รูปแบบ พบว่า 1) คุณภาพผู้เรียน ผู้เรียนมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนเฉลี่ยร้อยละ 89.10 มีคุณลักษณะอันพึงประสงค์ในระดับดีเยี่ยมร้อยละ 99.92 ผลการทดสอบระดับชาติ (RT, NT, O-NET) สูงกว่าระดับประเทศทุกรายการ 2) ด้านคุณภาพครู ครูสามารถสร้างสรรค์นวัตกรรมการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) และได้รับการเชิดชูเกียรติรางวัลระดับประเทศจำนวน 11 รางวัล 3) ด้านคุณภาพผู้บริหาร ผู้บริหาร มีภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลง การบริหารจัดการมีความโปร่งใส ตรวจสอบได้ และได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติระดับภาคและระดับประเทศอย่างต่อเนื่อง 4) ด้านคุณภาพสถานศึกษา สถานศึกษามีระบบบริหารจัดการที่เข้มแข็ง เป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้ต้นแบบ และได้รับรางวัลความสำเร็จระดับประเทศ รวม 23 รางวัล
       4. ผลการประเมินประสิทธิผล พบว่า ความพึงพอใจต่อการใช้รูปแบบในภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (x̅ = 4.74, S.D. = 0.33) และผู้ทรงคุณวุฒิให้การรับรองคุณภาพของรูปแบบว่ามีความสอดคล้อง ความเหมาะสม ความเป็นไปได้ และความเป็นประโยชน์ สามารถใช้เป็นต้นแบบนวัตกรรมการบริหารจัดการสถานศึกษาแบบมีส่วนร่วมได้อย่างมีประสิทธิภาพ
       The objectives of this research were: 1) to study the current conditions, problems, and needs of participatory management; 2) to develop a participatory management model; 3) to study the implementation results of the developed model; and 4) to evaluate the effectiveness and certify the quality of the participatory management model for improving educational management quality at Ban Suan Luang School (Rattanawichit Phittayakhan). The research followed the Research and Development (R&D) methodology, divided into 4 phases. The target group consisted of school administrators, teachers, members of the Basic Education School Board, and parents, totaling 530 participants. The research instruments included a document analysis form, an in depth interview form, a satisfaction assessment form, and a quality certification record form. Data were analyzed using mean, standard deviation, and content analysis.

1. The research findings were as follows:

   1. The current conditions, problems, and needs regarding participatory management were categorized into two main issues:
      1) Empirical Document Analysis Results: A high proportion of students demonstrated academic achievement below established criteria (with failing grades, incomplete, and unassessed statuses). Teachers lacked skills in Active Learning management
      and authentic assessment. Furthermore, school management faced an imbalance in staff workload and a deficit of empirical success. 2) In-depth Interview Results: Most stakeholders participated only in providing resource support, lacking involvement in strategic planning and decision-making. There was a strong demand to transform educational stakeholders into active educational partners.
   2. The developed participatory management model, named “A PERFECT Model,” comprises 8 components driven through 4 dimensions of participation: 1) A: Analysis & Aim,
      2) P: Planning, 3) E: Empowerment, 4) R: Resource Sharing, 5) F: Fruitful Success, 6) E: Equity,
      7) C: Checking, and 8) T: Total Evaluation.
   3. The implementation of the model revealed significant improvements across four dimensions: 1) Student Quality: Students achieved an average academic score of 89.10%, with 99.92% attaining an “Excellent” level in desirable characteristics, and national test scores
      (RT, NT, O-NET) consistently exceeding national averages. 2) Teacher Quality: Teachers actively developed Active Learning innovations and earned 11 national awards. 3) Administrator Quality: School leaders demonstrated transformative leadership with transparent and accountable governance, receiving continuous regional and national recognitions. 4) School Quality: The school established a robust management system, functioned as a model learning organization, and won 23 national-level awards.
   4. Effectiveness Evaluation Results: The target group expressed the highest level of satisfaction with the implementation of the model overall (x̅ = 4.74, S.D. = 0.33) Experts certified the quality of the model in terms of consistency, propriety, feasibility, and utility, confirming its effectiveness as a best-practice innovation for participatory educational management.