การพัฒนาผู้เรียน ด้วยนวัตกรรมโรงเรียนวิถีพุทธ “พวงมาลัยหรรษา ไตรสิกขาสร้างการเปลี่ยนแปลง” ของโรงเรียนวัดหงส์รัตนาราม

Development of Learners through Buddhist School Innovation “Phuang Malai Hansa: The Threefold Training for Transformation” of Wathongrattanaram School

Abstract

    การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาวิเคราะห์บริบทของโรงเรียนวัดหงส์รัตนาราม เป็นแนวทางการพัฒนานวัตกรรมโรงเรียนวิถีพุทธ 2) พัฒนาคู่มือการพัฒนาผู้เรียน ด้วยนวัตกรรมโรงเรียนวิถีพุทธ “พวงมาลัยหรรษา ไตรสิกขา สร้างการเปลี่ยนแปลง” ของโรงเรียนวัดหงส์รัตนาราม  3) ประเมินผลการใช้คู่มือการพัฒนาผู้เรียนด้วยนวัตกรรมโรงเรียนวิถีพุทธ “พวงมาลัยหรรษา ไตรสิกขาสร้างการเปลี่ยนแปลง”ของโรงเรียนวัดหงส์รัตนาราม โดยวิธีการวิจัยและพัฒนา (R&D Research) ระยะที่ 1-2 กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย แผนพัฒนาการศึกษา และรายงานการประชุมต่าง ๆ ระหว่างปีการศึกษา 2566 – 2568  นักวิชาการ ผู้บริหารโรงเรียน ศึกษานิเทศก์ ครูภูมิปัญญาไทย โดยการเลือกแบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 5 ท่าน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบบันทึกการศึกษาวิเคราะห์บริบทของโรงเรียน แบบประเมินความเหมาะสมของคู่มือการพัฒนาผู้เรียน ด้วยนวัตกรรมโรงเรียนวิถีพุทธ ส่วนระยะที่ 3 ประชากร คือ ผู้เรียนโรงเรียนวัดหงส์รัตนาราม จำนวน 157 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่  แบบประเมินพฤติกรรมผู้เรียน ระหว่าง - หลังการประดิษฐ์พวงมาลัย ตามหลักไตรสิกขา โดยใช้เกณฑ์การประเมิน 80/80  แบบประเมินพฤติกรรมผู้เรียนตามหลักไตรสิกขาในชีวิตประจำวัน (ก่อน ระหว่าง และหลังการจัดกิจกรรมการประดิษฐ์พวงมาลัย)  ทั้งนี้การประเมินความพึงพอใจในการจัดกิจกรรม ประชากร คือ ผู้บริหาร คณะครู ผู้ปกครอง ชุมชนและผู้เรียน จำนวน 301 คน กลุ่มตัวอย่างที่ได้จากการสุ่มแบบชั้นภูมิ  จำนวน 100 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูล คือ แบบประเมินความพึงพอใจในการจัดกิจกรรม สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ การวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis)  ค่าความถี่ (Frequency) ค่าร้อยละ (Percent) ค่าเฉลี่ย (Mean) ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (Standard Deviation)
    ผลการวิจัย พบว่า 
    1) โรงเรียนตั้งอยู่ภายในพื้นที่ของวัดหงส์รัตนาราม ราชวรวิหาร เหมาะสมต่อการส่งเสริมคุณธรรม และบูรณาการการเรียนรู้แบบลงมือปฏิบัติจริง โดยเชื่อมโยงหลักไตรสิกขาผ่านการประดิษฐ์พวงมาลัยเพื่อปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้เรียนจากภายในอย่างยั่งยืน ได้แก่ ศีล การปฏิบัติตามกติกาของห้องเรียน สมาธิ ความพยายาม ในการทำงานจนสำเร็จ ปัญญาจากการวางแผน อธิบายผลงาน และการสะท้อนคุณค่า
    2) พัฒนาคู่มือการพัฒนาผู้เรียน ด้วยนวัตกรรมโรงเรียนวิถีพุทธ “พวงมาลัยหรรษา ไตรสิกขาสร้าง
การเปลี่ยนแปลง” ของโรงเรียนวัดหงส์รัตนาราม เสร็จสมบูรณ์ โดยมีผลการประเมินความเหมาะสมของคู่มือฯ อยู่ในระดับมากที่สุด มีค่าเฉลี่ยรวม 4.60 ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน 0.61
    3) การประเมินการใช้คู่มือการพัฒนาผู้เรียนด้วยนวัตกรรมโรงเรียนวิถีพุทธ “พวงมาลัยหรรษา ไตรสิกขาสร้างการเปลี่ยนแปลง” ของโรงเรียนวัดหงส์รัตนาราม พบว่า 1) ร้อยละของคะแนนเฉลี่ยระหว่าง/หลังการเข้าร่วมกิจกรรมประดิษฐ์พวงมาลัย ตามหลักไตรสิกขาของผู้เรียน ที่ประเมินโดยครูภูมิปัญญาไทย มีค่า 85.09/93.85 สูงกว่าเกณฑ์ที่กำหนด 80/80 2) ผู้เรียนมีการดำเนินชีวิตตามหลักไตรสิกขาในชีวิตประจำวัน โดยมีคะแนนพัฒนาการก่อน และหลังเรียน เพิ่มขึ้น 39.08 คิดเป็นร้อยละ 88.24 ของคะแนนเพิ่มสัมพัทธ์ 3) ผู้บริหารคณะครู บุคลากร ผู้ปกครอง ชุมชน และผู้เรียน มีความพึงพอใจต่อการจัดกิจกรรม ในภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด มีค่าเฉลี่ย 4.67 ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน  0.30

    This research aimed to: (1) analyze the context of Wathongattanaram School as a guideline for developing a Buddhist-oriented school innovation; (2) develop a student development manual based on the Buddhist-oriented school innovation entitled “Phuang Malai Hansa: Trisikkha for Transformation” at Wathongattanaram School; and (3) evaluate the implementation of the student development manual based on the aforementioned innovation. The study employed a Research and Development (R&D) methodology. In Phases 1 and 2, the sample consisted of educational development plans, meeting reports from the academic years 2023–2025, and nine purposively selected experts, including scholars, school administrators, educational supervisors, and Thai wisdom teachers. The research instruments included a school context analysis record form and an appropriateness assessment form for the student development manual. In Phase 3, the population comprised 157 students of Wathongattanaram School. Data collection instruments included behavioral assessment forms administered during and after the garland-making activities based on the Trisikkha principles, using the 80/80 effectiveness criterion, and a behavioral assessment form measuring students’ application of Trisikkha principles in daily life before, during, and after participation in the activities. For the satisfaction assessment, the population consisted of 302 administrators, teachers, parents, community members, and students. A stratified random sample of 100 participants was selected. The instrument used was a satisfaction questionnaire. Data were analyzed using content analysis, frequency, percentage, mean, and standard deviation. 
    The research findings revealed that:
    1) Wathongattanaram School is located within the premises of Wathongattanaram Ratchaworawihan, providing a suitable environment for moral development and experiential learning integration. The innovation connected the principles of Trisikkha through garland-making activities, fostering sustainable internal behavioral transformation among students in terms of morality (Sila), adherence to classroom rules; concentration (Samadhi), perseverance in completing tasks; and wisdom (Panna), demonstrated through planning, presenting work, and reflecting on values.
    2) The student development manual based on the Buddhist-oriented school innovation, “Phuang Malai Hansa: Trisikkha for Transformation,” was successfully developed. The appropriateness evaluation indicated the highest level of suitability, with an overall mean score of 4.60 and a standard deviation of 0.61.
   3) The evaluation of the manual implementation showed that: (1) the average percentage scores during and after participation in the garland-making activities, assessed by Thai wisdom teachers, were 85.09 and 93.85, respectively, exceeding the established criterion of 80/80; (2) students demonstrated improved application of Trisikkha principles in their daily lives, with a developmental score increase of 39.08, representing 88.24% relative gain; and (3) administrators, teachers, personnel, parents, community members, and students expressed satisfaction with the activities at the highest level, with a mean score of 4.67 and a standard deviation of 0.30.