การสร้างบทการแสดง แสง สี เสียง “อารยะขุขันธ์ รอยทางแห่งศรัทธา แซนโฎนตา บูชาบรรพชน” อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ
คำสำคัญ:
บทการแสดง แสง สี เสียง “อารยะขุขันธ์ รอยทางแห่งศรัทธา แซนโฎนตา บูชาบรรพ ชน”, แซนโฎนตา, ขุขันธ์, ศรีสะเกษบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อสร้างบทการแสดง แสง สี เสียง “อารยะขุขันธ์ รอยทางแห่งศรัทธา แซนโฎนตา บูชาบรรพชน” อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ ผลการศึกษาพบว่า 1) ที่มาของการแสดง เกิดจากสภาวัฒนธรมอำเภอขุขันธ์ และชาวอำเภอขุขันธ์ ได้มีความคิดเห็นร่วมกันว่าปี 2567 เป็นปีมหามงคลที่รัชกาลที่ 10 ทรงเจริญพระชนมายุครบ 6 รอบ จึงมีความประสงค์ที่จะจัดงานแซนโฎนตาให้ยิ่งใหญ่กว่าทุกปี โดยได้ขอความร่วมมือจากมหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษเพื่อดำเนินการจัดการแสดงและสร้างบทขึ้น 2) เรื่องย่อคือ ขุขันธ์ในอดีต มีบทบาทสำคัญในพิธีกรรมบูชาดวงวิญญาณบรรพชนในห้วงสารทบุญเดือนสิบ มิตรภาพระหว่างรัชกาลที่ 1 กับตากะจะ ความเชื่อเรื่องนรก ยุคทวารวดี ยุคเขมรโบราณ ปลูกฝังความกตัญญูผ่านพิธีกรรมบูชาดวงวิญญาณบรรพชน สืบเนื่องถึงการสถาปนาเมืองขุขันธ์ในช่วงปลายสมัยอยุธยา เชื่อมโยงความฝันถึงดวงวิญญาณที่มาขอส่วนบุญ เรื่องราวความสัมพันธ์กับเมืองเวียงจันทน์ปลายสมัยธนบุรี จากนั้นเป็นเหตุการณ์การสถาปนาราชวงศ์จักรี ความขัดแย้งกับเมืองเวียงจันทน์ พิธีกรรมการปรกพลเพื่อแสดงถึงความกตัญญูต่อแผ่นดิน ส่วนสุดท้ายเป็นคำสอนของพระยาขุขันธ์ภักดีศรีนครลำดวนที่ขึ้นมาปกครองเมืองแทนตากะจะ และยังมีการปลูกฝังแนวคิดเรื่องพิธีกรรมแซนโฎนตาสืบเนื่องต่อมาจนถึงปัจจุบัน 3) ลำดับเหตุการณ์มี 2 ฉากใหญ่ คือ ฉากเกี่ยวกับความเชื่อและพิธีกรรมแซนโฎนตา และฉากที่เกี่ยวกับประวัติศาสตร์การเมืองการปกครอง สังคม วัฒนธรรมของเมืองขุขันธ์ตั้งแต่อดีตถึงสมัยต้นรัตนโกสินทร์ 4) บทการแสดงเป็นบทบรรยายภาษาไทยดำเนินเรื่องตามบทสนทนาตัวละคร 5) ดนตรีใช้วงโปงลางอีสานผสมการแสดงจินตลีลาประกอบเพลง 6) ตัวละครประกอบด้วยตัวเดี่ยว และแบบกลุ่ม 7) ลักษณะการแต่งกาย เป็นการแต่งกายแบบเขมร ดังกล่าวถือว่าเป็นชุดการแสดงประวัติศาสตร์วัฒนธรรมที่ช่วงส่งเสริมการท่องเที่ยวในท้องถิ่นได้เป็นอย่างดี
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. (2552). งานบุญเดือนสิบ สารทแห่งการอุทิศ. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
กลุ่มงานศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ. (2562ก). แหล่งเรียนรู้ต้นแบบกลุ่มชาติพันธุ์ส่วย. ศรีสะเกษ: มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ.
________. (2562ข). แหล่งเรียนรู้ต้นแบบกลุ่มชาติพันธุ์ลาว. ศรีสะเกษ: มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ.
________. (2562ค). แหล่งเรียนรู้ต้นแบบกลุ่มชาติพันธุ์เขมร. ศรีสะเกษ: มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ.
________. (2562ง). แหล่งเรียนรู้ต้นแบบกลุ่มชาติพันธุ์เยอ. ศรีสะเกษ: มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ.
ชาญชัย คงเพียรธรรม. (2563). การผสานความเชื่อทางศาสนาในวัดทางพระพุทธศาสนา กรณีศึกษาวัดในเขตอำเภอเมือง และอำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี. อุบลราชธานี: คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.
________. (2566). คม คิด คน เขมร: รวมบทความด้านศาสนาและวัฒนธรรมในสังคมเขมร. อุบลราชธานี: คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.
ชาญชัย คงเพียรธรรม และคณะ. (2556). เรื่องผีในอีสาน: ความเชื่อและพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับผีของกลุ่มชาติพันธุ์ลาว เขมร ส่วย และเวียดนาม ที่อาศัยอยู่ในบริเวณอีสานใต้ของประเทศไทย.อุบลราชธานี: คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.
________. (2563). ร่องรอยของอารยธรรมเขมรในเมืองอุบลราชธานี. อุบลราชธานี: คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.
เชิดศักดิ์ ฉายถวิล. (2557). ความเชื่อเกี่ยวกับ “ผี” และ “วิถีแห่งดนตรี” มิติทางวัฒนธรรมและสุนทรียศาสตร์แห่งสุขภาพของกลุ่มชาติพันธุ์เขมร. ศรีสะเกษ: ศูนย์ศรีสะเกษศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ.
________. (2566). อัตลักษณ์ชาติพันธุ์และวิถีวัฒนธรรมสี่เผ่าไทศรีสะเกษ การสร้างสรรค์ในการแสดง แสง สี เสียง เทศกาลดอกลำดวนบาน สืบสานประเพณีสี่เผ่าไทศรีสะเกษ. ศรีสะเกษ: สถาบันภาษา ศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ.
บรรณ มากนวล. (2562). ขุขันธ์วานนี้. ศรีสะเกษ: ศรีสะเกษการพิมพ์.
เติม วิภาคย์พจนกิจ. (2550). ประวัติศาสตร์อีสาน. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำรงสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์.
ทินกร บัวพูล และสมศักดิ์ ศิริวิโรจน์สกุล. (2552). ศิลปะกับการสร้างสรรค์. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ธันยพงศ์ สารรัตน์. (2564). ประวัติศาสตร์จังหวัดศรีสะเกษ. ศรีสะเกษ: สถาบันภาษา ศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ.
ธันยพงศ์ สารรัตน์ และคณะ. (2567). เรื่อง ด้วยรักแก่ผู้ล่วงลับ: พัฒนาการของความเชื่อเรื่องผีบรรพชนจากพิธีแซนโฎนตาของอำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ ในช่วงยุคสร้างบ้านแปงเมืองจนถึงยุคประวัติศาสตร์ร่วมสมัย ใน รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการระดับชาติ คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีปทุม วิทยาเขตขอนแก่น. ขอนแก่น: คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีปทุม วิทยาเขตขอนแก่น. วันที่ 22 ธันวาคม. หน้า 82-97.
________. (2561). “ตำนานการตามช้างเผือก” กับการรับรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นสู่แนวทางการพัฒนาในจังหวัดศรีสะเกษ. ใน รายงานสืบเนื่องจากการประชุมวิชาการระดับชาติ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ. สงขลา: คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ.วันที่ 15 กันยายน. หน้า 119 - 135.
นิติภูมิ ขุขันธิน. (2553). เอกสารประกอบการศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นบรรพบุรุษเมืองขุขันธ์. ศรีสะเกษ: สถาบันการพลศึกษา วิทยาเขตศรีสะเกษ.
________. (2566). ศาลหลักเมืองขุขันธ์. ศรีสะเกษ: มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ วิทยาเขตศรีสะเกษ.
________. (2568). ประเพณีแซนโฎนตาเมืองขุขันธ์ สารทของความกตัญญู. ศรีสะเกษ: มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติ วิทยาเขตศรีสะเกษ.
________. (6 กรกฎาคม 2567). ปราชญ์ท้องถิ่นอำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ. สัมภาษณ์.
บรรณ มากนวล. (2562). บรรณ...บันทึก. ศรีสะเกษ: ศรีสะเกษการพิมพ์.
บุญยงค์ เกศเทศ. (2557). ผีวิถีคน : ความเชื่อและการพึ่งพาระหว่างคนกับผี. กรุงเทพฯ: อินทนิล.
บังอร อนุเมธางกูร. (2542). พฤติกรรมการสอนนาฏศิลป์. สงขลา: มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา.
ปัทมาพร ชเลิศเพ็ชร. (2542). นาฏศิลป์ไทย. สงขลา: มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา.
ประกาศิต อานุภาพแสนยากร และคณะ. (2567). สุขใจไปขุขันธ์ เที่ยวด้วยกันแซนโฎนตา ศรีสะเกษ.ศรีสะเกษ: พานทอง.
ประไพ ขุขันธิน. (6 กรกฎาคม 2567). ปราชญ์ท้องถิ่นอำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ. สัมภาษณ์.
เปรมฤดี มุสิกนันท์. (2534). การเขียนและการตัดต่อบทละคร. กรุงเทพฯ: ชนะการพิมพ์.
พจนานุกรมเขมร-ไทย. (2550). กรุงเทพฯ: คณะกรรมการร่วมไทย-กัมพูชา เพื่อส่งเสริมความร่วมมือ
ด้านวัฒนธรรม.
ไพฑูรย์ มีกุศล. (2532). เอกสารประกอบคำสอน ประวัติศาสตร์อารยธรรมอีสาน. มหาสารคาม: คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ มหาสารคาม.
ภราดร ศรปัญญา และคณะ. (2558ก). ศรีสะเกษ 1 : ประวัติศาสตร์ สังคมศึกษา ศาสนาและวัฒนธรรม. อุบลราชธานี: ยงสวัสดิ์อินเตอร์กรุ๊ป.
________. (2558ข). ศรีสะเกษ 2 : ภูมิศาสตร์ เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม. อุบลราชธานี: ยงสวัสดิ์อินเตอร์กรุ๊ป.
มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ. (2567). บทละคร อารยะขุขันธ์ รอยทางแห่งศรัทธา แซนโฎนตาบูชาบรรพชน. ศรีสะเกษ: มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ.
เมธาวี ศิริวงศ์. (2556). ประเพณีประดิษฐ์กับการจัดการทรัพยากรวัฒนธรรม กรณีศึกษา งานเทศกาลประเพณีแซนโฎนตา อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ.
(วิทยานิพนธ์ ศศ.ม. (การจัดการทรัพยากรวัฒนธรรม)). กรุงเทพฯ: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร.
โมฬี ศรีแสนยงค์. (2551). การสร้างบทแสดงแสง สี เสียง ตำนานบุญสรงกู่ บ้านยางกู่ ตำบลมะอึ อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด. (รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์). มหาสารคาม: สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม.
________. (2552). การสร้างบทแสดงแสง สี เสียง ตำนานบุญสรงกู่ บ้านยางกู่ ตำบลมะอึ อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารช่อพะยอม. 20(2552), 3-10.
ยโสธารา ศิริภาประภากร และคณะ (2561). เปรตกับความสัมพันธ์กับประเพณีแซนโฎนตาของชาวไทยเขมร. วารสารวนัมฎองแหรกพุทธศาสตรปริทรรศน์. 5(1): 41-52.
รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง และศานติ ภักดีคำ. (2557). ศิลปะเขมร. กรุงเทพฯ: มติชน.
วิลาวัลย์ ธรรมวัตร. (6 กรกฎาคม 2567). ปราชญ์ท้องถิ่นอำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ. สัมภาษณ์.
วิศเวศ อุดมเดชาณัติ. (2550). การศึกษาวัฒนธรรมทางภาษา : กรณีชื่อหมู่บ้านนามเมืองอำเภอขุขันธ์และอำเภอภูสิงห์ จังหวัดศรีสะเกษ. (วิทยานิพนธ์ ศศ.ม.(ไทยศึกษา)). กรุงเทพฯ: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญาจังหวัดศรีสะเกษ. (2544). กรุงเทพฯ: คุรุสภา.
ศรีศักร วัลลิโภดม. (2539). แอ่งอารยธรรมอีสาน. กรุงเทพฯ: มติชน.
ศิริวุฒิ วรรณทอง. (2568). กระบวนทัศน์กับการจัดการอัตลักษณ์ชุมชนจังหวัดศรีสะเกษเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และโบราณคดี. วารสารงานวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏศรีสะเกษ.12(1), 68-84.
สมเด็จฯ กรมพระปรมานุชิตชิโนรส. (2521). พระปฐมสมโพธิกถา. กรุงเทพฯ: บรรณกิจ.
สมทอง เกิดโภค. (2555). ประวัติศาสตร์ พงศาวดารเมืองสุรินทร์ สังขะ ขุขันธ์. สุรินทร์: บ้านเกิดโภค.
สารภี ขาวดี. (2559). ประเพณีแซนโฎนตาบูชาบรรพบุรุษ จังหวัดสุรินทร์: การประกอบสร้างและบทบาทของประเพณีประดิษฐ์. (วิทยานิพนธ์ อ.ด.(ภาษาไทย)). กรุงเทพฯ: บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สภาวัฒนธรรมจังหวัดศรีสะเกษ และสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดศรีสะเกษ. (2548). ประวัติศาสตร์วัฒนธรรม และภูมิปัญญาอันเป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดศรีสะเกษ. ศรีสะเกษ: ศรีสะเกษการพิมพ์.
สัจภูมิ ละออ. (2568). ผีเขมร. กรุงเทพฯ: แสงดาว.
สุทัศน์ กองทรัพย์. (2556). ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นอีสานใต้ ระหว่าง พ.ศ.2302-2450. มหาสารคาม:โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม.
สุทัศน์ ประทุมแก้ว และ อุทัย ภูคดหิน. (2561). แซนโฎนตา: ความเชื่อของชุมชนด้านการประกอบพิธีกรรม อำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ. วารสารมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตร้อยเอ็ด. 8(2), 171-180.
สุพรรณี เหลืองบุญชู. (2541). ดนตรีและศิลปะการแสดงพื้นบ้านอีสาน. มหาสารคาม: คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
สุเพียร คำวงศ์. (6 กรกฎาคม 2567). ปราชญ์ท้องถิ่นอำเภอขุขันธ์ จังหวัดศรีสะเกษ. สัมภาษณ์.
สุภาลักษณ์ วิปราชญ์. (2564). กระบวนการผลิตการแสดง แสง สี เสียง ตำนานพระเวสสันดรชาดกจังหวัดร้อยเอ็ด. (วิทยานิพนธ์ ศป.ม.(ศิลปะการแสดง)). มหาสารคาม: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
สุริยา บรรพลา. (2555). แนวคิด ทฤษฎีการพัฒนาศิลปะการแสดงพื้นบ้านจังหวัดเลย. เลย: โปรแกรมวิชานาฏยศิลป์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย.
