การศึกษาวิเคราะห์กถาว่าด้วยการบูชาในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาเรื่องการบูชาในยุคก่อนพุทธกาลในชมพูทวีป 2) ศึกษาเรื่องการบูชาในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท และ 3) วิเคราะห์หลักการและวิธีการบูชาในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พระไตรปิฎก อรรถกถา ฎีกา และเอกสารงานวิจัย เป็นต้น รวบรวมวิเคราะห์หลักการและวิธีการบูชา แล้วสรุปผลการวิจัย

ผลการวิจัยพบว่า
1. การบูชาในยุคก่อนพุทธกาลซึ่งมีมาก่อนพุทธเจ้าอุบัติขึ้นในโลกและดำเนินมาจนถึง ยุคพุทธกาล มี 2 ลักษณะคือ 1) การบูชายัญ ด้วยสิ่งมีชีวิตเช่น โค ม้า แพะ แกะ ไก่ เป็นต้น และด้วยวัตถุทั่วไป เช่น เนยใส น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย เป็นต้น 2) การบูชาไฟ คือการถวายเครื่องสังเวย (เช่น เนยใส นม ธัญพืช) ลงในกองไฟที่ก่อขึ้นตามพิธีกรรม
2. ในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท การบูชาแบ่งเป็น 2 ประเภท ได้แก่ 1) อามิสบูชา หมายถึง การบูชาด้วยวัตถุ เช่น ดอกไม้ ธูป เทียน อาหาร หรือเครื่องสักการะต่าง ๆ ต่อพระรัตนตรัย และผู้มีพระคุณทั้งหลาย มีมารดาบิดาเป็นต้น 2) ปฏิบัติบูชา หมายถึง การบูชาด้วยการปฏิบัติตามหลักธรรมคำสอนได้แก่ การสรรเสริญคุณพระรัตนตรัย การรักษาศีล สมาธิ และปัญญา เพื่อสลัดออกจากวัฏฏะสงสาร
3. จากการศึกษาพอสรุปวิเคราะห์ ได้ว่า อามิสบูชา คือการบูชาด้วยวัตถุสิ่งของ มีดอกไม้ ของหอม เป็นต้น โดยไม่มีการฆ่าสัตว์หรือเบียดเบียนสัตว์ใด ๆ และเป็นสิ่งของที่สมควร โดยเฉพาะได้บูชาบุคคลที่ควรบูชา หรือวัตถุที่ควรบูชา ย่อมมีอานิสงส์หาประมาณมิได้ เป็นไปเพื่อสุคติโลกสวรรค์ ส่วนการปฏิบัติบูชา คือการปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธเจ้าที่ทรงแสดงไว้ดีแล้วทุกประการ สำหรับฝ่ายบรรพชิตได้แก่ ศีล สมาธิ ปัญญา ฝ่ายคฤหัสถ์ได้แก่ ทาน ศีล ภาวนา เป็นต้น พระพุทธองค์ทรงสรรเสริญยิ่งนักเพราะตัดวัฏฏะสงสารให้สั้นลงมากกว่าอามิสบูชา และสามารถบรรลุมรรคผลนิพพานในปัจจุบันชาติได้