การศึกษาวิเคราะห์ตำนานอุรังคธาตุในฐานะมรดกโลกทางวัฒนธรรม ของชุมชนสองฝั่งโขง

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อรวบรวมองค์ความรู้ตำนานอุรังคธาตุสองฝั่งโขง 2) เพื่อศึกษาวิเคราะห์ความเชื่อดั้งเดิมของประชาชนสองฝั่งโขงเกี่ยวกับตำนานอุรังคธาตุ และ 3) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมของประชาชนสองฝั่งโขงเกี่ยวกับตำนานอุรังคธาตุ ผู้ให้ข้อมูลหลักเชิงคุณภาพคือ พระภิกษุสงฆ์ที่เกี่ยวข้องกับวัดพระธาตุพนมและวัดพระธาตุอิงฮัง ปราชญ์ผู้รู้ และปราชญ์ชาวบ้าน นักวิชาการท้องถิ่น ผู้นำท้องถิ่น รวมทั้งหมด 20 รูป/คน โดยพื้นที่ดำเนินการศึกษา ได้แก่บริเวณ องค์พระธาตุพนม และ พระธาตุอิงฮัง โดยใช้แบบสัมภาษณ์ ผลการวิจัยพบว่า 1. ตำนานอุรังคธาตุ (อุรังคนิทาน) จัดเป็นวรรณกรรมเชิงศาสนา เล่าเรื่องเกี่ยวกับประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาและบ้านเมืองใน สปป. ลาว และ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย ซึ่งผู้คนในท้องถิ่นโดยเฉพาะผู้สูงอายุจะรู้จักตำนานเรื่องนี้ผ่านการบอกเล่าในฐานะ “ตำนาน” ที่บันทึกเรื่องราวต่าง ๆ ของพระพุทธศาสนาที่เผยแผ่เข้ามาในดินแดนสองฝั่งโขง  2. ความเชื่อดั้งเดิมของชุมชนใกล้เคียงวัดพระธาตุพนม และ พระธาตุอิงฮัง มีความเชื่อที่สัมพันธ์กัน นั่นคือ การเสด็จมาของพระพุทธเจ้าสู่ภูกำพร้า เพื่อภารกิจในการพยากรณ์สถานที่สำหรับประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุที่ภูกำพร้า 3. ความเชื่อปรากฏในรูปแบบของการสร้างพุทธศิลป์แบบเจดีย์ และการบูชาสักการะด้วยวิธีการในโอกาสต่าง ๆ ที่เหมาะสม และความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมของประชาชนสองฝั่งโขงเกี่ยวกับตำนานอุรังคธาตุ ได้แก่ งานนมัสการพระธาตุสองฝั่งโขง งานบุญประเพณีบุญผะเหวด และงานบุญประเพณีสงกรานต์ งานบุญประเพณีแข่งเรือ งานบุญประเพณีไหลเรือไฟ งานบุญประเพณีบุญกฐิน และงานบุญประเพณีลอยกระทง เป็นต้น