แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำการเรียนรู้ของครูในยุคดิจิทัล สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 1

จันทร์จิรา แสงศรีเรือง; กุหลาบ ปุริสาร

ผู้แต่ง

จันทร์จิรา แสงศรีเรือง วิทยาลัยบัณฑิตเอเซีย, ประเทศไทย
กุหลาบ ปุริสาร วิทยาลัยบัณฑิตเอเซีย, ประเทศไทย

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ คือ การวิจัยเรื่อง "แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำการเรียนรู้ของครูในยุคดิจิทัล สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 1" เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบัน สภาพที่พึงประสงค์ และความต้องการจำเป็นของภาวะผู้นำการเรียนรู้ของครูในยุคดิจิทัล และ 2) ศึกษาและนำเสนอแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำการเรียนรู้ของครูในยุคดิจิทัลที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ การดำเนินการวิจัยแบ่งออกเป็น 2 ระยะ โดยระยะที่ 1 เป็นการวิจัยเชิงปริมาณ ใช้แบบสอบถามเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างครูผู้สอน จำนวน 317 คน ซึ่งได้มาจากการสุ่มแบบแบ่งชั้น (Stratified Random Sampling) เครื่องมือที่ใช้เป็นแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และวิเคราะห์ลำดับความสำคัญด้วยค่าดัชนีความต้องการจำเป็น (PNI modified) ส่วนระยะที่ 2 เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ดำเนินการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลสำคัญซึ่งเป็นผู้ทรงคุณวุฒิและครูต้นแบบที่เลือกแบบเจาะจง (Purposive Sampling) จำนวน 5 คน โดยใช้แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis)

ผลการวิจัยพบว่า สภาพปัจจุบันของภาวะผู้นำการเรียนรู้ของครูโดยภาพรวมมีการปฏิบัติอยู่ในระดับปานกลาง (x=3.038) ในขณะที่สภาพที่พึงประสงค์ที่ครูคาดหวังนั้นกลับอยู่ในระดับมากที่สุด (x =4.309) อย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงช่องว่างที่ชัดเจนในการพัฒนา เมื่อวิเคราะห์ความต้องการจำเป็นเพื่อจัดลำดับความสำคัญในการพัฒนา พบว่าองค์ประกอบที่มีความจำเป็นเร่งด่วนที่สุดคือ ด้านทักษะและสมรรถนะดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้ (PNI modified=0.462) ซึ่งชี้ให้เห็นถึงข้อจำกัดเชิงปฏิบัติในการใช้เครื่องมือและออกแบบกระบวนการเรียนรู้ดิจิทัลได้อย่างมีประสิทธิภาพ รองลงมาคือ ด้านการส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้เรียน (PNI modified=0.431) ด้านการจัดการบริบทและการสนับสนุนเชิงระบบ (PNI modified =0.397) และด้านวิสัยทัศน์ดิจิทัล (PNI modified =0.387) ตามลำดับ

ผลการวิจัยเชิงคุณภาพได้ยืนยันและขยายความผลเชิงปริมาณ โดยผู้ทรงคุณวุฒิได้เสนอแนะให้มุ่งเน้นการพัฒนาทักษะการออกแบบการเรียนรู้แบบผสมผสาน (Blended Learning) การส่งเสริมให้ครูเปลี่ยนบทบาทจาก "ผู้สอน" ไปสู่ "ผู้ออกแบบประสบการณ์การเรียนรู้" และความจำเป็นในการสร้างระบบสนับสนุนเชิงโครงสร้างที่เข้มแข็ง จากผลการวิจัยทั้งหมด ผู้วิจัยได้สังเคราะห์แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำการเรียนรู้ของครูในยุคดิจิทัลขึ้น 4 องค์ประกอบ 20 แนวทางย่อย ซึ่งผ่านการตรวจสอบจากผู้ทรงคุณวุฒิแล้วว่ามีความเหมาะสมและความเป็นไปได้ในระดับมากที่สุด โดยแนวทางที่ควรดำเนินการอย่างเร่งด่วน ได้แก่ 1) การจัดกิจกรรมพัฒนาครูดิจิทัลที่เน้นการอบรมเชิงปฏิบัติการควบคู่กับการนิเทศติดตามผล 2) การส่งเสริมให้ครูฝึกออกแบบแผนการสอนแบบผสมผสานผ่านกระบวนการชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (PLC) และ 3) การพัฒนาบทบาทครูให้สามารถใช้เทคโนโลยีและปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อสนับสนุนการเรียนรู้ที่ตอบสนองต่อความแตกต่างระหว่างบุคคลของผู้เรียนได้อย่างแท้จริง

ผลการประเมินความเหมาะสม ความเป็นไปได้ และประโยชน์ของแนวทางโดยผู้ทรงคุณวุฒิ พบว่า แนวทางที่พัฒนาขึ้นมีความเหมาะสมและความเป็นไปได้ในระดับมากถึงมากที่สุด สะท้อนว่าแนวทางดังกล่าวสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้จริงในบริบทของโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 1 ซึ่งจะช่วยให้ครูสามารถพัฒนาภาวะผู้นำการเรียนรู้ในยุคดิจิทัลได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร. (2559). แผนพัฒนาดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.

พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพมหานคร : กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร.

กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม. (2567). รายงานนโยบายการขับเคลื่อนดิจิทัล 4.0 ประจำปีพ.ศ. 2567. กรุงเทพฯ: กระทรวงฯ.คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี

กระทรวงศึกษาธิการ. (2553). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551.

(พิมพ์ครั้งที่ 3 ). กรุงเทพฯ : ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

กมลทิพย์ บุญโพธิ์. (2561). ภาวะผู้นำทางวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาในสังกัดองค์กรบริหาร

ส่วนจังหวัดชัยภูมิ. ชัยภูมิ: มหาวิทยาลัยราชภัฏชัยภูมิ.

แก้วมณี ปัทมะ. (2564). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของผู้บริหารสถานศึกษา

สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่ การศึกษามัธยมศึกษาสุรินทร์. วิทยานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต

สาขาวิชาการบริหารและพัฒนาการศึกษา. มหาสารคาม : มหาวิทยาลัยมหาสารคาม

ขวัญนภา นามแก้ว. 2566. แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำยุคดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัด

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาบุรีรัมย์. วิทยานิพนธ์ปริญญาศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา วิทยาลัยบัณฑิตเอเซีย

คุรุสภา. (2565). กรอบสมรรถนะครูแห่งชาติ (Thailand Teacher Competency Framework)

สืบค้นจาก https://www.ksp.or.th

จิณณวัตร ปะโคทัง. (2561). ภาวะผู้นำยุคดิจิทัลสำหรับผู้บริหารสถานศึกษามืออาชีพ.

(พิมพ์ครั้งที่ 1). อุบลราชธานี : ศิริธรรมออฟเซ็ท

มนธิรา จันทร์เชื้อ. (2566). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำแห่งการเรียนรู้ของครูในยุคดิจิทัล สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาพิจิตร เขต 1. วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยนเรศวร.

มัตติกา ผาลี. (2565). การพัฒนาภาวะผู้นำดิจิทัลของครูประถมศึกษาในเขตพื้นที่การศึกษาภาคตะวันออกเฉียงเหนือ. วารสารวิจัยและสาระวิชาการทางการศึกษา, 16(2), 55–70.

ลักษวิงษ์ จิระสุวิรรณภักดี, สมชาย เทพแสง, และ สนัน ประจงจิตร. (2566). ภาวะผู้นำแห่งการเรียนรู้ในยุคดิจิทัล. วารสารร่มพฤกษ์ มหาวิทยาลัยเกริก, 41(2).

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาขอนแก่น เขต 1. (2566). แผนปฏิบัติราชการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566. ขอนแก่น: สพป.ขอนแก่น เขต 1.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2564). รายงานการศึกษารูปแบบและแนวทางการพัฒนาวิชาชีพครูในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: สกศ.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2565). คุณลักษณะและสมรรถนะของผู้นำการเปลี่ยนแปลงใน

สุกัญญา แช่มช้อย. (2561). การบริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์

สุธีรา จันทรพิทักษ์. (2567). การจัดการเรียนรู้เชิงนวัตกรรมเพื่อสร้างสมรรถนะผู้เรียนในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาการศึกษา.

Fullan, M. (2021). The right drivers for whole system success. Centre for Strategic

Education.

Hargreaves, A., & Fullan, M. (2020). Professional capital: Transforming teaching in every school. Teachers College Press.

Hattie, J. (2015). What works best in education: The politics of collaborative

expertise. London: Pearson.Jossey-Bass.

Leithwood, K., Harris, A., & Hopkins, D. (2020). Seven strong claims about successful school leadership revisited. School Leadership & Management, 40(1), 5–22. https://doi.org/10.1080/13632434.2019.1596077

UNESCO. (2022). Reimagining our futures together: A new social contract for education. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. Retrieved from https://unesdoc.unesco.org/

Woodward, O. & DeMille, O. (2015). What is Social Leadership?. Retrieved August 1,

, from https://thesocialleader.com/social-leadership/.

Yukl, G. A. (2002). Leadership in Organizations. 5th ed. Upper Saddle River. NJ :

Prentice Hall.

________. (2010). Leadership in Organizations. 7th ed. New Jersey : Prentice-Hall.

Yusof, M. R., Yaakob, M. F.M. & Ibrahim, M. Y. (2019). Digital Leadership Among School

Leaders in Malaysia. International Journal of Innovative Technology and

Exploring Engineering (IJITEE). 8(9) : 1481-1485.

Zhong, L. (2017). The Effectiveness of K-12 Principal’s Digital Leadership in Supporting

and Promoting Communication and Collaboration Regarding CCSS Implementation. Journal of Educational Technology Development and Exchange (JETDE). 10(2) : 54-77.