ระบบนิเวศการท่องเที่ยวเชิงอาหารพื้นถิ่นและเกษตรสร้างสรรค์เพื่อการสร้างคุณค่าจุดหมายปลายทางอย่างยั่งยืน: กรณีศึกษาเส้นทางท่องเที่ยวเชิงประเด็น ภาคอีสานตอนใต้ของไทย

ณัฐิวุฒิ รอดพันธุ์; นนท์ลฉัตร วีรานุวัตติ์; รานี อิสิชัยกุล

ผู้แต่ง

ณัฐิวุฒิ รอดพันธุ์ วิทยาลัยการท่องเที่ยวและอุตสาหกรรมบริการ มหาวิทยาลัยนครพนม ประเทศไทย
นนท์ลฉัตร วีรานุวัตติ์ วิทยาลัยการท่องเที่ยวและอุตสาหกรรมบริการ มหาวิทยาลัยนครพนม ประเทศไทย
รานี อิสิชัยกุล วิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช ประเทศไทย

คำสำคัญ:

การท่องเที่ยวเชิงอาหาร, การท่องเที่ยวเชิงเกษตรรูปแบบสร้างสรรค์, ระบบนิเวศการท่องเที่ยว, การสร้างคุณค่าจุดหมายปลายทาง, ภาคอีสานตอนใต้

บทคัดย่อ

บทความนี้ใช้ระเบียบวิธีการศึกษาเชิงคุณภาพแบบกรณีศึกษา ร่วมกับการสังเคราะห์เอกสารวิชาการและเอกสารนโยบาย ผลการศึกษาพบว่าการพัฒนาการท่องเที่ยวในพื้นที่ยังขาดการเชื่อมโยงเชิงระบบระหว่างทรัพยากรอาหารและเกษตร ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย กิจกรรมท่องเที่ยว และกลไกการจัดการ ส่งผลให้ไม่เกิดห่วงโซ่คุณค่าการท่องเที่ยวอย่างต่อเนื่อง บทความเสนอระบบนิเวศการท่องเที่ยวเพื่ออธิบายความสัมพันธ์เชิงระบบ โดยกรณีศึกษาจังหวัดสุรินทร์ ศรีสะเกษ และอุบลราชธานีแสดงให้เห็นว่าการจัดการระบบนิเวศสามารถสร้างคุณค่าจุดหมายปลายทางในมิติเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และประสบการณ์ได้อย่างเป็นองค์รวม องค์ความรู้ที่ได้ช่วยขยายมุมมองการกำหนดนโยบายการท่องเที่ยว จากการมุ่งเน้นการดำเนินกิจกรรมเฉพาะจุด ไปสู่การพิจารณาความเชื่อมโยงของทรัพยากร ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และกลไกการจัดการในภาพรวม และเป็นข้อมูลสำหรับการกำหนดนโยบายการท่องเที่ยวเชิงอาหารและเกษตรในพื้นที่ ข้อเสนอแนะ ควรส่งเสริมการบริหารจัดการการท่องเที่ยวแบบบูรณาการเชิงระบบ โดยพัฒนากลไกความร่วมมือของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และใช้ระบบนิเวศการท่องเที่ยวเป็นฐานในการกำหนดนโยบายและแผนพัฒนาให้สอดคล้องกับบริบทอย่างมีศักยภาพ

เอกสารอ้างอิง

กนกวรรณ สมศิริวรางกูล. (2565). เกษตรกรผู้ประกอบการหลากรุ่นกับพหุเกษตรกรรมในบริบทการท่องเที่ยวเชิงเกษตรแบบฟาร์มสเตย์. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 34(1), 76–101.

กนกวรรณกรณ์ หลวงวังโพธิ์, & สิทธิศักดิ์ เตียงงา. (2568). รูปแบบเส้นทางท่องเที่ยวเชิงอาหารอีสานพื้นถิ่นในจังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม, 7(1), 61–80.

กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. (2562). รายงานสถานการณ์การท่องเที่ยวประเทศไทย ปี 2562. กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.

กัลยรักษ์ ลิ่มโอภาสมณี. (2567). กระบวนการพัฒนาตัวแบบแผนที่ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมเพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจการท่องเที่ยวจังหวัดอุดรธานี. วารสารสมาคมรัฐประศาสนศาสตร์แห่งประเทศไทย, 6(1), 37–52.

จีรนันท์ เขิมขันธ์. (2561). มุมมองของการพัฒนาภาคการท่องเที่ยวเชิงเกษตรในประเทศไทย. วารสารเกษตรพระจอมเกล้า, 36(2), 162–167.

นิปาตีเมาะ หยีหามะ. (2568). แนวทางการสืบสาน อนุรักษ์ วัฒนธรรมอาหารพื้นบ้านเพื่อความยั่งยืน. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 9(2), 100–112.

เบญจมาภรณ์ ชำนาญฉา. (2561). การท่องเที่ยวเชิงอาหาร: ศักยภาพและความได้เปรียบของประเทศไทย. วารสารวิชาการสมาคมสถาบันอุดมศึกษาเอกชนแห่งชาติ, 24(1), 103–116.

ปวิธ ตันสกุล. (2563). แนวทางการส่งเสริมอาหารพื้นถิ่นเพื่อการท่องเที่ยวเชิงอาหาร: กรณีศึกษาชุมชนขนาบนาก อำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช. วารสารการจัดการ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์, 9(1), 81–92.

ปัทเมศย์ ประดิษฐ์แสงทอง, ภัสสรกันต์ ทรัพย์มาโชค, & พัทธ์ยมล สื่อสวัสดิ์วิณิชย์. (2565). การบริหารจัดการการท่องเที่ยวเชิงเกษตรด้วยแนวคิด POSDCoRB. วารสารศิลปศาสตร์ราชมงคลสุวรรณภูมิ, 4(1), 173–186.

พรยศ ฉัตรธารากุล, กรุณา เคลือบมงคล, & ณัฐพล วงศ์เยาว์. (2566). การศึกษาความตระหนักในสถานการณ์การพัฒนาทรัพยากรทางวัฒนธรรมและปัจจัยในการขับเคลื่อนระบบนิเวศการเรียนรู้ของการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม Satun UNESCO Global Geopark. Journal of Inclusive and Innovative Education, 7(3), 120–134.

พิชญ์สินี บุญญานุพงศ์, & ปิยะลักษณ์ พุทธวงศ์. (2564). พฤติกรรมการท่องเที่ยวเชิงอาหารและความคิดเห็นต่อปัจจัยส่วนประสมทางการตลาดของนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติในจังหวัดเชียงใหม่. วารสารเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้, 1(1), 37–47.

ภูริ ชุณห์ขจร, & ชวลีย์ ณ ถลาง. (2564). องค์ประกอบการท่องเที่ยวเชิงอาหารและส่วนประสมทางการตลาดบริการของนักท่องเที่ยวชาวไทยในการท่องเที่ยวเชิงอาหารชายฝั่งทะเลตะวันตก. วารสารวิทยาลัยดุสิตธานี, 15(1), 66–82.

ศิริภา มณีรัตน์, & จุฑาทิพย์ เฉลิมผล. (2560). รูปแบบการจัดการท่องเที่ยวเชิงเกษตรที่เหมาะสมของเส้นทางสายแม่ริม–สะเมิง อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่. แก่นเกษตร, 45(ฉบับพิเศษ 1), 540–544.

สุดี บุญมาจรินทร์, กรกมล มุสิกชาติ, สิรินทร์นิชา รังสรรค์ธาดา, & พิทักษ์ชัย ทศดร. (2568). แนวทางการออกแบบกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงเกษตรวัฒนธรรมเพื่อการเรียนรู้อย่างสร้างสรรค์ในสวนเกษตรจังหวัดนครนายก. วารสารมณีเชษฐาราม วัดจอมมณี, 8(6), 161–179.

อภิไทย แก้วจรัส, ชวลีย์ ณ ถลาง, & เสรี วงษ์มณฑา. (2566). พฤติกรรมและความต้องการของนักท่องเที่ยวชาวไทยที่มีต่ออาหารท้องถิ่นภาคเหนือของจังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิทยาการจัดการวไลยอลงกรณ์ปริทัศน์, 4(3), 1–15.

อินทร์ชญาณ์ เอกธนวัตน์. (2559). ความคาดหวังและการรับรู้ของนักท่องเที่ยวชาวจีนต่อคุณลักษณะจุดหมายปลายทางของแหล่งท่องเที่ยว: กรณีศึกษาเมืองพัทยา. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต] มหาวิทยาลัยบูรพา.

Baby, J., & Kim, D. Y. (2025). Segmenting agritourism visitors: Moving beyond the general market. Sustainability, 17(8), 1–13.

Baggio, R., & Sainaghi, R. (2011). Complex and chaotic tourism systems: Towards a quantitative approach. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 23(6), 840–861.

Chen, J., Guan, J., Xu, J., & Clergeau, C. (2018). Constructing the green supply chain for rural tourism in China: Perspective of front–back stage decoupling. Sustainability, 10(11), Article 4276. https://doi.org/10.3390/su10114276

Gössling, S., & Hall, C. M. (2019). Sustainable tourism futures: Perspectives on systems, restructuring and innovations. Journal of Sustainable Tourism, 27(10), 1637–1674.

Hegarty, J., & Barry, G. (2001). Gastronomy: A phenomenon of cultural expressionism and an aesthetic for living. Journal of Hospitality & Tourism Education, 11(1), 25–29.

Mitchell, J., & Ashley, C. (2010). Tourism and poverty reduction: Pathways to prosperity. Earthscan.

Organisation for Economic Co-operation and Development. (2001). Multifunctionality: Towards an analytical framework. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264192171-en

Prahalad, C. K., & Ramaswamy, V. (2004). Co-creation experiences: The next practice in value creation. Journal of Interactive Marketing, 18(3), 5–14.

Richards, G. (2015). Evolving gastronomic experiences: From food to foodies to foodscapes. Journal of Gastronomy and Tourism, 1(1), 5–17.

Shalini, D., & Duggal, S. (2015). A review on food tourism quality and its associated forms around the world. African Journal of Hospitality, Tourism and Leisure, 4(1), 1–12.

United Nations World Tourism Organization. (2018). Tourism and the Sustainable Development Goals: Journey to 2030. https://doi.org/10.18111/9789284419401