บทบาทของสถาบันครอบครัวที่สะท้อนผ่านภาษิตในสังคมล้านนาดั้งเดิม
คำสำคัญ:
ภาษิตล้านนา, สถาบันครอบครัวบทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์บทบาทของสถาบันครอบครัวในฐานะกลไกหลักของการจัดระเบียบและขัดเกลาทางสังคม (Social Organization and Socialization) ในสังคมล้านนาดั้งเดิม โดยศึกษาผ่านคติชนประเภทภาษิต ผลการวิเคราะห์ข้อมูลภาษิตที่รวบรวมจากเอกสารมุขปาฐะนำไปสู่ความเข้าใจบทบาทของสถาบันครอบครัวล้านนาใน 4 ด้านหลัก ได้แก่ 1) การปลูกฝังลำดับชั้นทางสังคมและความกตัญญู 2) การสร้างความมั่นคงและเป็นเครือข่ายความปลอดภัยทางสังคม 3) การวางรากฐานสถาบันการสมรส และควบคุมพฤติกรรมทางเพศ และ 4) การถ่ายทอดคุณธรรมและจริยธรรม การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าสถาบันครอบครัวล้านนาใช้ภาษิต เป็นเครื่องมือทางวัฒนธรรมที่ทรงพลังในการกำหนดสถานภาพและบทบาททางสังคม (Social Role) ปลูกฝังระเบียบวินัย (Discipline) และสร้างความคาดหวัง (Aspiration) ให้แก่สมาชิก ภาษิตไม่เพียงสะท้อนโลกทัศน์ แต่ยังเป็นกลไกที่ครอบครัวใช้ในการผลิตซ้ำและสืบทอดโครงสร้างทางสังคมจากรุ่นสู่รุ่น เพื่อธำรงรักษาความมั่นคงของระบบครอบครัวและเครือญาติซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของสังคมล้านนา
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กาญจนาคพันธ์. (2513). สำนวนไทย. รวมสาส์น.
กิ่งแก้ว อัตถากร. (2519). คติชนวิทยา. หน่วยศึกษานิเทศก์ กรมการฝึกหัดครู.
เจือ สตะเวทิน. (2515). สุภาษิตสากล. ก้าวหน้า.
ฐะปะนีย์ นาครทรรพ. (2514). ความสำคัญของภาษาไทยและข้อสังเกตเกี่ยวกับลักษณะของภาษาไทย. โรงพิมพ์กรุงเทพการพิมพ์.
นิภาภรณ์ ปุณณพิชชา. (2556). สังคมและวัฒนธรรมในภาษิตล้านนา. [การศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง หลักสูตรปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย มหาวิทยาลัยพะเยา].
เบญจภัคค เจริญมหาวิทย. (2564). คติชนประเภทภาษิตของชาวล้านนาที่นำมาใช้ในการพัฒนาคุณภาพชีวิต. วารสารพุทธศิลปกรรม. 8(2), 118-130.
ประเทือง คล้ายสุบรรณ. (2528). สำนวนไทย (พิมพ์ครั้งที่ 8). โรงพิมพ์สุทธิสารการพิมพ์.
ประภาสี สีหอำไพ. (2538). วัฒนธรรมทางภาษา. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ปฬาณี ฐิติวัฒนา. (2523). สังคมวิทยา. ไทยวัฒนาพาณิช.
พรวิภา ไชยสมคุณ. (2564). โลกทัศน์เกี่ยวกับผู้สูงอายุจากภาษิตล้านนา. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. 40(4), 14-26.
พระมหาวัฒน์ วฑฺฒนสุธี (อุปคำ). (2545). คำสอนเรื่องคุณธรรมทางพระพุทธศาสนา ที่ปรากฏในภาษิตล้านนา. [วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย].
พระวัลลภ ธรรมหมื่นยอง. (2547). ความคิดทางปรัชญาในภาษิตล้านนา. [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่].
เพ็ญแข วัจนสุนทร. (2528). ค่านิยมในสำนวนไทย (พิมพ์ครั้งที่ 3). โอเดียนสโตร์.
ภิญโญ จิตต์ธรรม. (2520). ภาษิตชาวบ้าน. โรงพิมพ์สงขลาพาณิชย์.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2553). ภาษิต คำพังเพย สำนวนไทย (พิมพ์ครั้งที่ 15). ราชบัณฑิตยสถาน.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2555). ภาษิต สำนวนไทย 4 ภาค. ราชบัณฑิตยสถาน.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2556). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 (พิมพ์ครั้งที่ 2). ราชบัณฑิตยสถาน.
วิเชียร เกษประทุม. (2537). สำนวนไทยฉบับสมบูรณ์. วิสิทธิ์พัฒนา.
วิมล ดำศรี. (2540). ภาษิตและสำนวน : วรรณกรรมมุขปาฐะเมืองนครศรีธรรมราชการศึกษาเชิงวิเคราะห์. คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ และสำนักศิลปวัฒนธรรม สถาบันราชภัฏนครศรีธรรมราช.
ศิวรี พิบูลย์สวัสดิ์ และกิตติยา อ่อนสำอางค์. (2513). สำนวนโวหาร สุภาษิต และคำพังเพย. ผดุงวิทย์.
สมร เจนจิจะ. (2525). วิเคราะห์ลานนาภาษิต. [วิทยานิพนธ์ปริญญาการศึกษามหาบัณฑิต มหาวิทยาลัย ศรีนครินทรวิโรฒ].
สมร เจนจิจะ. (2558). ภาษิตล้านนา (พิมพ์ครั้งที่ 5). สถาพรบุคส์.
สุทธิวงศ์ พงศ์ไพบูลย์. (2512). ภูมิปัญญาชาวบ้านปักษ์ใต้. สถาบันทักษิณคดีศึกษา.
สุวรรณา เกรียงไกรเพ็ชร์. (2536). ร้อยกระบวนสำนวนไทย. เคล็ดไทย.
โสภนา ศรีจำปา. (2528). สุภาษิตเวียดนามเปรียบเทียบสุภาษิต สำนวน คำพังเพยไทย. ภาษาและวัฒนธรรม, 5(2), 14-26.
อัญชลี สิงห์น้อย. (2545). สำนวน สุภาษิต และคำพังเพย ภาษาส่องวัฒนธรรม. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 10(2), 75-88.
อุดม รุ่งเรืองศรี. (2554). โวหารล้านนา (เพลงละอ่อน ปริศนา-คำทาย คำอู้บ่าว-อู้สาว สุภาษิต) (พิมพ์ครั้งที่ 2). โรงพิมพ์มิ่งเมือง.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
1. บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ใน “วารสารข่วงผญา” ถือเป็นลิขสิทธิ์ของสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือกระทำการใดๆ จะต้องได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรจาก สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
2. เนื้อหาบทความที่ปรากฏในวารสารเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
