แนวทางการพัฒนาคุณลักษณะผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล ตามหลักพรหมวิหาร 4 สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา ประถมศึกษาสุรินทร์ เขต 1
คำสำคัญ:
คุณลักษณะผู้บริหารสถานศึกษา, การศึกษาในยุคดิจิทัล, ความต้องการจำเป็น, หลักพรหมวิหาร 4บทคัดย่อ
การวิจัยเรื่อง “การพัฒนาคุณลักษณะผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัลตามหลักพรหมวิหาร 4 สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุรินทร์ เขต 1” มีวัตถุประสงค์สำคัญ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาสภาพความต้องการจำเป็นของคุณลักษณะผู้บริหาร 2) เพื่อศึกษาวิธีการพัฒนาคุณลักษณะในมิติต่างๆ และ 3) เพื่อนำเสนอแนวทางการพัฒนาคุณลักษณะผู้บริหารสถานศึกษาให้สอดคล้องกับบริบทการเปลี่ยนแปลงในยุคดิจิทัล โดยมุ่งเน้นการพัฒนาคุณลักษณะสำคัญ 4 ด้าน ประกอบด้วย ด้านวิสัยทัศน์ ด้านความเป็นผู้นำ ด้านวิชาการ และด้านบุคลิกภาพ ระเบียบวิธีวิจัยใช้รูปแบบการวิจัยแบบผสานวิธี เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ครอบคลุมทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ในส่วนของการวิจัยเชิงปริมาณ ผู้วิจัยได้ดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างซึ่งเป็นผู้บริหารสถานศึกษาและครูผู้สอนในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุรินทร์ เขต 1 พื้นที่อำเภอสำโรงทาบ จำนวน 82 คน โดยใช้แบบสอบถามเป็นเครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และดัชนีความต้องการจำเป็น สำหรับการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้วิจัยได้ดำเนินการสัมภาษณ์เชิงลึกแบบมีโครงสร้างจากกลุ่มผู้ทรงคุณวุฒิที่เลือกแบบเจาะจงจำนวน 7 ท่าน และวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงสังเคราะห์
ผลการวิจัยสรุปสาระสำคัญได้ดังนี้:
- สภาพความต้องการจำเป็น: คุณลักษณะผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัลตามหลักพรหมวิหาร 4 โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณาเป็นรายด้านพบว่า ด้านที่มีลำดับความสำคัญของความต้องการจำเป็นสูงสุดคือ ด้านวิชาการ ตามด้วยด้านวิสัยทัศน์ ด้านบุคลิกภาพ และด้านความเป็นผู้นำ ตามลำดับ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าในยุคดิจิทัล ผู้บริหารจำเป็นต้องให้ความสำคัญกับการจัดการเรียนรู้และเทคโนโลยีเป็นลำดับแรก
- วิธีการพัฒนาคุณลักษณะ: การพัฒนาคุณลักษณะทั้ง 4 ด้านต้องอาศัยกระบวนการที่หลากหลาย ได้แก่ ด้านวิชาการ มุ่งเน้นการนำเทคโนโลยีสารสนเทศมาใช้ในการนิเทศและประเมินผลอย่างเป็นระบบ ด้านวิสัยทัศน์ เน้นการสร้างทัศนคติเชิงบวกต่อการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีและการพัฒนาศักยภาพบุคลากร ด้านบุคลิกภาพ เน้นการฝึกจิตและสมาธิเพื่อให้มีสติในการตัดสินใจและควบคุมอารมณ์ภายใต้สภาวะกดดัน และ ด้านความเป็นผู้นำ เน้นการสร้างขวัญกำลังใจและการบริหารจัดการความขัดแย้งด้วยความโปร่งใส
- แนวทางการพัฒนาตามหลักพรหมวิหาร 4: ผู้วิจัยได้บูรณาการหลักธรรมเข้ากับคุณลักษณะดิจิทัลอย่างเป็นรูปธรรม กล่าวคือ หลักเมตตา ถูกนำมาใช้ในการให้คำปรึกษาและสร้างความเข้าใจในการใช้เทคโนโลยี หลักกรุณา มุ่งเน้นการสนับสนุนทรัพยากรและการอบรมเพื่อขจัดอุปสรรคในการทำงาน หลักมุทิตา นำมาใช้ในการชื่นชมและยกย่องนวัตกรรมหรือความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ของบุคลากร และ หลักอุเบกขา ถูกนำมาใช้เป็นพื้นฐานในการตัดสินใจด้วยความยุติธรรม การใช้กฎเกณฑ์ที่เท่าเทียม และการวางตัวเป็นกลางในการบริหารงานดิจิทัล เพื่อนำไปสู่การพัฒนาสถานศึกษาที่เข้มแข็งและมีธรรมาภิบาล
ผลการวิจัยครั้งนี้ชี้ให้เห็นว่า การพัฒนาผู้บริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัลไม่ได้อาศัยเพียงทักษะทางเทคโนโลยี เท่านั้น แต่ต้องควบคู่ไปกับคุณธรรม ตามหลักพรหมวิหาร 4 เพื่อส่งเสริม
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2562). พระราชบัญญัติแห่งชาติ พ.ศ. 2562 และแก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2563.กรุงเทพฯ: บริษัทสยามสปอรต์ซินดิเคท จำกัด.
จิราภรณ์ ปกรณ์. (2564). รูปแบบภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (ดุษฎีนิพนธ์การศึกษาดุษฎีบัณฑิต). บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัย ศรีนครินทรวิโรฒ.
เฉลิมเกียรติ สุ่มเงิน. (2561). การศึกษาคุณลักษณะและแนวทางการพัฒนาคุณลักษณะของผู้อำนวยการสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา เขต 39. (วิทยานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา). บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยนเรศวร.
ณัฏฐามณี พุทธกุลหิรัญเมธา. (2565) รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงกลยุทธ์ในยุคดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย ในเขตภาคเหนือ. (ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต). บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยราชภัฏกำแพงเพชร.
ธัญญารัตน์ ภัทรธนรัตน์. (2564). การสร้างภาวะผู้นำเชิงบวกผ่านการฟังอย่างมีสติและเมตตา. วารสารการพัฒนาทักษะการบริหาร, 6 (1), 15-22.
นันทพร ทองเชื้อ และคณะ (2565). การบริหารสถานศึกษาตามหลักพรหมวิหาร 4 ของผู้บริหารในเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาญจนบุรี. Journal of Roi Kaensarn Academi, 7(1), 90-102.
https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JRKSA/article/view/251546/171116
นิตยา มะตัง. (2560). ความต้องการของครูที่มีต่อคุณลักษณะของผู้บริหารสถานศึกษาของโรงเรียนในเครือข่ายที่ 37 สำนักงาน วารสารออนไลน์บัณฑิตศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง http://www.edu-journal.ru.ac.th/index.php/abstractData/viewIndex/913.ru
พระภัทรพงษ์ ฐิตญาโณ. (2562). การบริหารสถานศึกษาตามหลักพรหมวิหาร 4. วารสารมณีเชษฐารามวัดจอมมณี , 2 (1): 1-10.
พระเมธีธรรมาภรณ์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2562). คุณธรรมสำหรับนักบริหาร.กรุงเทพฯ: ที พี เอ็มเพรส.
พรพรหม พานิชเจริญ. (2566). ความต้องการจําเป็นของการพัฒนาการบริหารวิชาการโรงเรียนในสังกัดเทศบาลนครรังสิต จังหวัดปทุมธานี ตามแนวคิดความอยู่ดีมีสุขของผู้เรียน. วารสารวิจัยทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 18 (1): 41–55.
เพชรสีฟ้า พีรนันทปัญญา. (2565). การพัฒนาภาวะผู้นำยุคดิจิทัลตามหลักพรหมวิหาร 4 ของผู้บริหารสถานศึกษาโรงเรียนในกลุ่มอุตรนคร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา. (วิทยานิพนธ์ครุศาสตร มหาบัณฑิต). บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
มนต์รัตน์ แก้วเกิด และคณะ. (2562). ความต้องการจำเป็นในการบริหารงานวิชาการของโรงเรียนมัธยมศึกษาตามแนวคิดความเป็นพลเมืองดิจิทัล. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม, 15 (1): 74.
มาลัยพร สาวิสัย. (2563). ความสัมพันธ์ระหว่างวิสัยทัศน์ของผู้บริหารสถานศึกษากับการบริหารงานวิชาการ. (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต), มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
รุจาภรณ์ ลักษณะดี. (2566). ภาวะผู้นำดิจิทัลของผู้บริหารสถานศึกษาในสหวิทยาเขตบ้านบึง 1 สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาชลบุรีเขต 1. (การค้นคว้าอิสระศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต). บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยเกริก.
วีณา คําคุ้ม. (2561). พฤติกรรมการบริหารตามหลักพรหมวิหาร 4 ของผู้บริหารสถานศึกษาตามความคิดเห็นของครูผู้สอน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา. (การค้นคว้าอิสระครุศาสตรมหาบัณฑิต). บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี.
สงวน สุทธิเลิศอรุณ. (2550). วิชาการสํานักงานคณะกรรมการการประถมศึกษาแห่งชาติ. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์คุรุสภา.
Baker, M., & Boud, D. (2021). The Role of Technology in Teacher Support and Professional Development. Australian Journal of Teacher Education, 46 (6), 19-34.
