การบริหารงานวิชาการในยุคศตวรรษ 21 ตามหลักอิทธิบาท 4 ของโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา จังหวัดอำนาจเจริญ
คำสำคัญ:
การบริหารงานวิชาการ, อิทธิบาท 4, ศตวรรษที่ 21บทคัดย่อ
การวิจัยเรื่อง "การบริหารงานวิชาการในยุคศตวรรษที่ 21 ตามหลักอิทธิบาท 4 ของผู้บริหารโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา จังหวัดอำนาจเจริญ" มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพการบริหารงานวิชาการในยุคศตวรรษที่ 21 2) ศึกษาวิธีการบริหารงานวิชาการตามหลักอิทธิบาท 4 และ 3) เสนอแนวทางการบริหารงานวิชาการตามหลักอิทธิบาท 4 การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Methods Research) กลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณ ได้แก่ ผู้บริหารและครู จำนวน 32 รูป/คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ มีค่าความเชื่อมั่นทั้งฉบับเท่ากับ 0.96 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล คือ ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้แบบสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 5 รูป/คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงตีความ และประเมินแนวทางโดยผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 5 รูป/คน สถิติที่ใช้ในการประเมินแนวทาง คือ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลการวิจัยพบว่า
1) สภาพการบริหารงานวิชาการในยุคศตวรรษที่ 21 โดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณารายด้าน พบว่า ด้านการพัฒนากระบวนการเรียนรู้ มีค่าเฉลี่ยสูงสุด รองลงมาคือ ด้านการใช้สื่อและเทคโนโลยี ด้านการวัดและประเมินผล ด้านการพัฒนาหลักสูตรสถานศึกษา และด้านการนิเทศการศึกษา ตามลำดับ
2) วิธีการบริหารงานวิชาการตามหลักอิทธิบาท 4 พบว่า มีการประยุกต์ใช้หลักธรรมอย่างเป็นรูปธรรม โดย “ฉันทะ” ปรากฏในการสร้างแรงจูงใจภายในและความรักในวิชาชีพแก่บุคลากร “วิริยะ” ปรากฏในการผลักดันนวัตกรรมและพัฒนาครูอย่างต่อเนื่อง “จิตตะ” แสดงออกผ่านการติดตามนิเทศแบบกัลยาณมิตรที่สร้างความร่วมมือภายในองค์กร และ “วิมังสา” ปรากฏในกระบวนการใช้ข้อมูลเชิงประจักษ์และผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนมาเป็นฐานในการตัดสินใจปรับปรุงงาน
3) แนวทางการบริหารงานวิชาการในยุคศตวรรษที่ 21 ตามหลักอิทธิบาท 4 ของโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา จังหวัดอำนาจเจริญ ประกอบด้วย 3 แนวทาง ได้แก่ 1. การบริหารเชิงบูรณาการ ฉันทะ–วิริยะ เพื่อยกระดับการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) โดยสร้างแรงจูงใจภายในและส่งเสริมความมุ่งมั่นในการพัฒนาผู้เรียน 2. การสร้างระบบนิเทศกัลยาณมิตรด้วยหลักจิตตะ เพื่อส่งเสริมความร่วมมือและการสนับสนุนในการปฏิบัติงาน และ 3. การขับเคลื่อนนวัตกรรมและเทคโนโลยีด้วยหลักวิมังสา โดยใช้ข้อมูลเชิงประจักษ์ประกอบการตัดสินใจในการบริหารจัดการสื่อและเทคโนโลยีทางการศึกษา ทั้ง 3 แนวทางสามารถบูรณาการหลักธรรมกับการบริหารเชิงระบบเพื่อส่งเสริมประสิทธิภาพการบริหารงานวิชาการได้อย่างเหมาะสมและยั่งยืน
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา.
จันทรานี สงวนนาม. (2553). ทฤษฎีและแนวปฏิบัติในการบริหารสถานศึกษา. กรุงเทพฯ: บุ๊คพอยท์.
พระครูวินัยธรวรวุฒิ เตชธมฺโม. (2565). รูปแบบการบริหารจัดการตามหลักสัปปุริสธรรม 7 ของโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา เขต 7. วารสารพุทธบริหารการศึกษา, 5(2), 112–118.
พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). (2549). พุทธวิธีบริหาร. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระธรรมวัชรบัณฑิต. (2565). พุทธธรรมกับการพัฒนาสังคมไทยในยุคดิจิทัล. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พิมพ์ใจ พุฒจัตุรัส. (2562). การบริหารงานวิชาการของโรงเรียน สังกัดสำนักงานศึกษาธิการภาค 1 (วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา). มหาวิทยาลัยราชภัฏไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์.
ภาวิดา ธาราศรีสุทธิ และวิบูลย์ โตวณะบุตร. (2542). หลักและทฤษฎีการบริหารการศึกษา. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ราชกิจจานุเบกษา. (2562, 16 เมษายน). พระราชบัญญัติการศึกษาพระปริยัติธรรม พ.ศ. 2562. ราชกิจจานุเบกษา, 136(50 ก), 1–24.
วิจารณ์ พานิช. (2555). วิถีสร้างการเรียนรู้เพื่อศิษย์ในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ์.
สมศักดิ์ คงเที่ยง. (2542). หลักการบริหารการศึกษา. กรุงเทพฯ: ไทยวัฒนาพานิช.
สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ. (2560). แนวทางการจัดการศึกษาพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.
สำนักงานศาสนศึกษาจังหวัดอำนาจเจริญ. (2567). รายงานสภาพการจัดการศึกษาของโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกสามัญศึกษา จังหวัดอำนาจเจริญ. อำนาจเจริญ: สำนักงานศาสนศึกษาจังหวัดอำนาจเจริญ.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behaviour. New York: Plenum Press.
Fullan, M. (2007). The New Meaning of Educational Change. New York: Teachers College Press.
