กลยุทธ์การสร้างสรรค์สารคดีข่าวเชิงสืบสวน กรณีศึกษารายการ Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS

นันท์วิสิทธิ์  ตั้งแสงประทีป; ปารินทร์ เจือสุวรรณ์; ชาติณรงค์ วิสุตกุล

ผู้แต่ง

นันท์วิสิทธิ์ ตั้งแสงประทีป คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์
ปารินทร์ เจือสุวรรณ์ คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์
ชาติณรงค์ วิสุตกุล คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์

คำสำคัญ:

สารคดีข่าวเชิงสืบสวน, กลยุทธ์การสร้างสรรค์สารคดีข่าวเชิงสืบสวน, การเล่าเรื่องเชิงอธิบายที่มีมนุษย์เป็นศูนย์กลาง, การปรับตัวของสารคดีข่าวเชิงสืบสวนในยุคดิจิทัล, รายการ Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่อง กลยุทธ์การสร้างสรรค์สารคดีข่าวเชิงสืบสวน : กรณีศึกษารายการ Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากลยุทธ์การสร้างสรรค์สารคดีข่าวเชิงสืบสวน และรูปแบบการเล่าเรื่องในการผลิตสารคดีข่าวเชิงสืบสวนรวมถึงแนวทางการปรับตัวของรายการ Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS ในบริบทสื่อร่วมสมัย การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหารายการ Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS จำนวน 49 ตอน ที่ออกอากาศระหว่างเดือนมกราคมถึงเดือนธันวาคม พ.ศ. 2568 ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ที่เกี่ยวข้องกับการผลิตรายการจำนวน 4 คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) และการวิเคราะห์เชิงประเด็น (Thematic Analysis)

ผลการวิจัยพบว่า กลยุทธ์การสร้างสรรค์ของรายการมุ่งนำเสนอปัญหาสาธารณะผ่านแนวคิดที่มีมนุษย์เป็นศูนย์กลาง ใช้การตรวจสอบข้อมูลจากหลายแหล่ง และการอธิบายประเด็นสาธารณะอย่างรอบด้าน รูปแบบการเล่าเรื่องมีลักษณะเป็นการเล่าเรื่องเชิงอธิบายที่มีมนุษย์เป็นศูนย์กลาง โดยเชื่อมโยงประสบการณ์ของบุคคลกับปัญหาเชิงโครงสร้าง ขณะที่การปรับตัวของรายการปรากฏผ่านการเลือกประเด็นใกล้ตัวผู้ชม การทำเรื่องซับซ้อนให้เข้าใจง่าย การใช้ภาพและกราฟิกประกอบการอธิบาย การสื่อสารผ่านหลายแพลตฟอร์ม และการเชื่อมโยงเนื้อหากับชีวิตประจำวันของผู้รับสาร อันสะท้อนแนวทางการพัฒนาสารคดีข่าวเชิงสืบสวนให้สอดคล้องกับบริบทสื่อดิจิทัลร่วมสมัย

เอกสารอ้างอิง

กาญจนา แก้วเทพ. (2555). สื่อสารมวลชน: ทฤษฎีและแนวคิด. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

จุมพล รอดคำดี. (2552). คู่มือจัดรายการวิทยุเพื่อเด็ก. ปิ่นโต พับลิชชิ่ง.

นันท์วิสิทธิ์ ตั้งแสงประทีป, มาโนช ชุ่มเมืองปัก ,และวิไลวรรณ จงวิไลเกษม. (2563). พลวัตของสื่อทางเลือกในยุคดิจิทัลกับการเป็นสื่อสันติภาพ ในจังหวัดชายแดนใต้. วารสารศาสตร์, 13(3), 128.

มนตรี จุ้ยม่วงศรี และพิทักษ์ศักดิ์ ทิศาภาคย์. (2565). กระบวนทัศน์ข่าวเชิงสืบสวนไทยในยุควารสารศาสตร์ดิจิทัล. วารสารนิเทศศาสตร์, 40(2), 105–126.

มูลนิธิสื่อมวลชนศึกษา. (2557). สื่อเชิงสืบสวน (Investigative Journalism) ในทีวีดิจิตอลช่องข่าวสารและสาระ (22 สิงหาคม-22 กันยายน 2557). สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ.

วรรณนิภา ภูมิถาว และติญทรรศน์ ประทีปพรณรงค์. (2563). การศึกษาอิทธิพลของรายการโทรทัศน์เชิงสืบสวนต่อการบริหารงานคดีของเจ้าหน้าที่ตำรวจ. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 16(2), 303-330. https://doi.org/10.14456/jssnu.2020.17

วิเชียร พงศธร และปรางทิพย์ ดาวเรือง. (2568). การประชุมเชิงปฏิบัติการสร้างความร่วมมือเครือข่ายสื่อมวลชนต่อต้านคอร์รัปชัน. https://9conversations.co/workshop-on-building-a-collaborative-network-of-media-against-corruption/

วิไลวรรณ จงวิไลเกษม และชาติณรงค์ วิสุตกุล. (2567). การพัฒนาการรายงานข่าวเชิงสืบสวนเพื่อสาธารณะของสถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส. วารสารศาสตร์, 17(2), 171–197. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jcmag/article/view/273414

สันทัด ทองรินทร์. (2567). แบบการนําเสนอและวิธีการเล่าเรื่องรายการสารคดีเชิงข่าวโทรทัศน์. วารสารวิชาการ วิจัย และนวัตกรรม มสธ. (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์). 4(1), 52–67. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/InnovationStou/article/view/272740

เสกสรรณ ประเสริฐ และปรีชา พันธุ์แน่น. (2565). การพัฒนากระบวนการสื่อข่าวเชิงสืบสวน. วารสารสหวิทยาการสังคมศาสตร์และการสื่อสาร. 5(1), 103–114. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/ISSC/article/view/254567

เสนาะ สุขเจริญ. (2549). ข่าวสืบสวน. Openbooks.

Bigstory Thaipbs. (2568). หน้าแรก [หน้า Facebook]. Facebook. https://www.facebook.com/Bigstoryth

Deuze, M. (2005). What is journalism? Professional identity and ideology of journalists reconsidered. Journalism, 6(4), 442–464.

Graves, L. (2016). Deciding what’s true: The rise of political fact-checking in American journalism. Columbia University Press.

Hunter, M. L. (2011). Story-based inquiry: A manual for investigative journalists. UNESCO.

Jenkins, H. (2006). Convergence culture: Where old and new media collide. New York University Press.

McQuail, D. (2010). McQuail’s mass communication theory (6th ed.). Sage Publications.

Thai PBS. (2568, 19 เมษายน). Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS: ตอน ผู้หญิง ยาเสพติด คุก [วิดีโอ]. https://www.thaipbs.or.th/program/BigStoryThaiPBS/episodes/107779

Thai PBS. (2568, 20 ธันวาคม). Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS: ตอน ล้างไตเลือกได้ ใครจ่าย? [วิดีโอ]. https://www.thaipbs.or.th/program/BigStoryThaiPBS/episodes/112168

Thai PBS. (2568, 12 กรกฎาคม). Big Story เรื่องใหญ่ Thai PBS: ตอน จากบุยายใบถึงถังขยะแห่งอีอีซีปราจีนบุรี [วิดีโอ]. https://www.thaipbs.or.th/program/BigStoryThaiPBS/episodes/109279

Thai PBS. (2568). หน้าแรก [ช่อง YouTube]. YouTube. https://www.youtube.com/@ThaiPBS