กฎหมายไทยกับการสนับสนุนกระบวนการเปลี่ยนผ่านเด็กพิการ

พิเชษฐ์ ศรีอนันต์; มลิวัลย์ ธรรมแสง; กรรณวิภาร์ หงษ์งาม; สุภาภรณ์ ตั้งดำเนินสวัสดิ์

ผู้แต่ง

พิเชษฐ์ ศรีอนันต์ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต, ประเทศไทย
มลิวัลย์ ธรรมแสง มหาวิทยาลัยสวนดุสิต, ประเทศไทย
กรรณวิภาร์ หงษ์งาม มหาวิทยาลัยสวนดุสิต, ประเทศไทย
สุภาภรณ์ ตั้งดำเนินสวัสดิ์ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต, ประเทศไทย

คำสำคัญ:

การเปลี่ยนผ่าน, เด็กพิการ, กฎหมายไทย, สิทธิทางการศึกษา, การศึกษาพิเศษ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพัฒนาการของกฎหมายและนโยบายที่เกี่ยวข้องกับการสนับสนุนกระบวนการเปลี่ยนผ่าน (Transition Process) สำหรับเด็กพิการในประเทศไทย และวิเคราะห์เปรียบเทียบกับแนวปฏิบัติในต่างประเทศ ผลการศึกษาพบว่า ประเทศไทยมีกฎหมายสำคัญที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 พระราชบัญญัติการจัดการศึกษาสำหรับคนพิการ พ.ศ. 2551 และพระราชบัญญัติส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. 2550 ซึ่งวางรากฐานสำคัญในการสนับสนุนสิทธิทางการศึกษาและการพัฒนาคุณภาพชีวิตของคนพิการ แต่ยังขาดกฎหมายเฉพาะที่กำหนดกระบวนการเปลี่ยนผ่านอย่างชัดเจน เมื่อเปรียบเทียบกับสหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร และญี่ปุ่น พบความแตกต่างสำคัญใน 5 ด้าน ได้แก่ ด้านนโยบายและกฎหมาย การเริ่มต้นกระบวนการ การมีส่วนร่วม การบูรณาการความร่วมมือ และการติดตามประเมินผล บทความนี้นำเสนอข้อเสนอแนะสำหรับการพัฒนากฎหมายและกระบวนการเปลี่ยนผ่าน ได้แก่ การพัฒนากฎหมายเฉพาะด้านการเปลี่ยนผ่าน การเริ่มกระบวนการตั้งแต่เริ่มเข้ารับการศึกษา การใช้แนวทางที่เน้นบุคคลเป็นศูนย์กลาง การบูรณาการความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน และการพัฒนาระบบการติดตามประเมินผล เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตและโอกาสของเด็กพิการในประเทศไทย

คำสำคัญ : การเปลี่ยนผ่าน / เด็กพิการ / กฎหมายไทย / สิทธิทางการศึกษา / การศึกษาพิเศษ

เอกสารอ้างอิง

กรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ. (2568). รายงานสถานการณ์ด้านคนพิการในประเทศไทย. https://dep.go.th/images/uploads/files/Dashboard122568.pdf

กรรวิภาร์ หงษ์งาม. (2557). การพัฒนารูปแบบการบริหารการเปลี่ยนผ่านสำหรับเด็กที่มีความต้องการพิเศษระดับมัธยมศึกษาในสถานศึกษาเฉพาะความพิการ [ดุษฎีนิพนธ์ศึกษาศาสตรดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนดุสิต].

จิตประภา ศรีอ่อน, & ดารณี ศักดิ์ศิริผล. (2556). แนวทางการพัฒนาโปรแกรมการเปลี่ยนผ่านสำหรับนักเรียนพิการในประเทศไทย. วารสารวิจัยและพัฒนาการศึกษาพิเศษ, 12(1), 15–29.

สาวิตรี วงศ์กิติรุ่งเรือง, & ทวี เชื้อสุวรรณทวี. (2565). การเปลี่ยนผ่านสำหรับนักเรียนออทิสติกมีความสำคัญเพียงใด. วารสารการจัดการทางการศึกษาปฐมวัย มหาวิทยาลัยมหิดล, 4(1), 35–52.

สำนักบริหารงานการศึกษาพิเศษ. (2561). แนวทางการดำเนินงานการเปลี่ยนผ่านให้แก่บุคคลพิการสำหรับสถานศึกษา. https://drive.google.com/file/d/1_4sHZels3_izTayrrhs20aztbFw9MJL7/view

สมพร หวานเสร็จ. (2563). ประวัติการศึกษาพิเศษไทย: อดีต ปัจจุบัน และอนาคต. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 43(4), 1–17.

สุวิมล อุดมพิริยะศักย์. (2564). การพัฒนารูปแบบการเตรียมความพร้อมสำหรับการเปลี่ยนผ่านสู่อาชีพของนักเรียนที่มีความบกพร่องทางสติปัญญา. วารสารศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 23(4), 123–138.

Collins, G., Donohoe, C., & O'Reilly, G. (2021). Systematic review of transition planning for young people with intellectual disabilities in the United Kingdom. Journal of Policy and Practice in Intellectual Disabilities, 18(2), 132–142.

Committee on the Rights of Persons with Disabilities. (2022, August 23). Experts of the Committee on the Rights of Persons with Disabilities commend Japan on providing compensation to victims of eugenic surgery and raise concerns on institutionalisation and inclusive education [Press release]. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/08/experts-committee-rights-persons-disabilities-commend-japan-providing

Committee on the Rights of Persons with Disabilities. (2022, October 7). Concluding observations on the initial report of Japan (CRPD/C/JPN/CO/1). Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. https://uhri.ohchr.org/en/document/8ebab7ca-08d9-4952-a4b5-522eb75ed270

Japanese Law Translation. (2013). Act for Eliminating Discrimination Against Persons with Disabilities (Act No. 65 of June 26, 2013). https://www.japaneselawtranslation.go.jp/en/laws/view/3052/en

Maebara, K., Yamaguchi, K., Ikeda, K., & Takahashi, H. (2025). Current status and issues of the employment of persons with disabilities in small- and medium-sized enterprises in rural areas of Japan: A survey from business owners’ perspectives. Disabilities, 5(3), Article 62. https://doi.org/10.3390/disabilities5030062

Mazzotti, V. L., & Rowe, D. A. (2023a). Economic benefits of transition programming for students with disabilities: A systematic review of cost-benefit analyses. Exceptional Children, 89(3), 265–283. https://doi.org/10.1177/00144029221123456

Mazzotti, V. L., & Rowe, D. A. (2023b). Evidence-based transition practices for students with disabilities: Current status and future directions. Exceptional Children, 89(4), 389–407.

Wehman, P., Schall, C., McDonough, J., & Sima, A. (2022). Transition to adulthood for youth with autism spectrum disorder: A longitudinal study of employment outcomes. Journal of Autism and Developmental Disorders, 52(4), 1739–1754. https://doi.org/10.1007/s10803-021-05235-x

Wehman, P., Taylor, J., Brooke, V., Avellone, L., Whittenburg, H. N., Ham, W., & Carr, S. (2022). Toward competitive employment for persons with intellectual and developmental disabilities: A systematic review of employment interventions. Journal of Disability Policy Studies, 32(4), 231–247.