แนวทางพัฒนาภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมตามหลักพรหมวิหาร 4 ของผู้บริหารโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 2

พระธนาวุฒิ  ธนวุฑฺโฒ (ดอกพอง); พระครูปริยัติคุณรังษี; พระครูปลัดสมชัย  นิสฺสโภ

ผู้แต่ง

พระธนาวุฒิ ธนวุฑฺโฒ (ดอกพอง) มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น
พระครูปริยัติคุณรังษี มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น
พระครูปลัดสมชัย นิสฺสโภ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตขอนแก่น

คำสำคัญ:

ภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วม, หลักพรหมวิหาร 4, ผู้บริหารสถานศึกษา

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาสภาพภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 2 2) เพื่อศึกษาการพัฒนาภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมตามหลักพรหมวิหาร 4 ของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 2 และ 3) เพื่อเสนอแนวทางพัฒนาภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมตามหลักพรหมวิหาร 4 ของผู้บริหารสถานศึกษาในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 2 เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี กลุ่มเป้าหมาย ที่ใช้ในการศึกษาค้นคว้าครั้งนี้ ได้แก่ บุคลากรในสถานศึกษาสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 2 จำนวน 269 คน เครื่องมือที่ใช้ คือแบบสอบถามประมาณค่า 5 ระดับ และสำหรับการศึกษาเชิงคุณภาพผู้วิจัยได้ทำการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ประกอบด้วย นักวิชาการด้านการศึกษา ผู้บริหารสถานศึกษา ที่ปฏิบัติหน้าที่ตั้งแต่ 5 ปีขึ้นไป และพระสงฆ์ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการบริหารเชิงพุทธ รวมจำนวน 7 รูป/คน เครื่องมือที่ใช้ คือ แบบสัมภาษณ์ ผลการวิจัยพบว่า 1. ภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 2 พบว่า โดยภาพรวม อยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณาเป็นรายด้านสามารถเรียงจากด้านที่มีค่าสูงสุดไปหาด้านที่มีค่าต่ำสุดได้ดังนี้ มีค่าเฉลี่ยสูงสุดคือด้านผลประโยชน์ รองลงมาคือด้านการให้คำปรึกษา ด้านการตัดสินใจ ด้านการวางแผน และด้านปฏิบัติการ ตามลำดับ 2. การพัฒนาภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมตามหลักพรหมวิหาร 4 ของผู้บริหารโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 2 พบว่า โดยภาพรวม อยู่ในระดับมาก เมื่อพิจารณาเป็นรายด้านสามารถเรียงจากด้านที่มีค่าสูงสุดไปหาด้านที่มีค่าต่ำสุดได้ดังนี้ มีค่าเฉลี่ยสูงสุดคือด้านอุเบกขา รองลงมาคือด้านกรุณา ด้านเมตตา และด้านมุทิตา ตามลำดับ 3. แนวทางพัฒนาภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมตามหลักพรหมวิหาร 4 ของผู้บริหารสถานศึกษาในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 2 ควรบูรณาการหลักเมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา เข้ากับกระบวนการบริหารในทุกมิติ ทั้งด้านการตัดสินใจ การวางแผน การให้คำปรึกษา การปฏิบัติการ และการบริหารผลประโยชน์ โดยเน้นการมีส่วนร่วมของบุคลากร ความเป็นธรรม ความโปร่งใส และการสร้างแรงจูงใจเชิงบวก การประยุกต์ใช้หลักพรหมวิหาร 4 ดังกล่าว จะช่วยให้ผู้บริหารสามารถพัฒนาภาวะผู้นำที่มีคุณธรรม ควบคู่กับประสิทธิภาพในการบริหารจัดการ อันนำไปสู่การสร้างความร่วมมือ ความสามัคคี และความเข้มแข็งภายในองค์กรสถานศึกษา ตลอดจนส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษาอย่างยั่งยืนต่อไป

เอกสารอ้างอิง

กิตติศักดิ์ ละออ. (2566). ภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมและบรรยากาศการทำงานเชิงบวกในสถาบันการศึกษา. วารสารภาวะผู้นำโรงเรียน, 5(2), 77–92.

จักรกฤษณ์ โพดาพล และคณะ. (2563). สถิติเพื่อการวิจัยและการใช้โปรแกรม SPSS ในการวิจัย. สำรวย ก๊อปปี้บ้านใหม่.

จีระ พุฒหอมโพธิ์. (2566). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมในยุคฐานวิถีชีวิตใหม่ตามหลักพรหมวิหาร 4 ของผู้บริหารสถานศึกษา กลุ่มสหวิทยาศึกษาลำพญา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสระบุรี เขต 2 [วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย].

ธีระวัฒน์ จันทวงษ์. (2566). พรหมวิหาร 4 และการจัดการความขัดแย้งในการบริหารโรงเรียน. วารสารพุทธศาสตร์และสังคมศาสตร์, 12(4), 88–102.

พงศ์ศักดิ์ ชัยเสนา. (2567). การประยุกต์ใช้หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาในการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมสำหรับผู้บริหารการศึกษาไทย. วารสารการบริหารและการเป็นผู้นำทางการศึกษาแห่งเอเชีย, 10(1), 112–128.

พชรพล ผลเพียร. (2566). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงพุทธในยุคดิจิทัลของสถานศึกษา [วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย].

พระสรศักดิ์ สมนฺตปาสาทิโก (ทองยวง). (2566). แนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลงตามหลักพรหมวิหาร 4 โรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาสุพรรณบุรี เขต 2 [วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย].

ภัสรพรรณ แสนหล้า. (2564). การบริหารแบบมีส่วนร่วมในการพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง อำเภอเขาสวนกวาง จังหวัดขอนแก่น [วิทยานิพนธ์ครุศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย].

วนิดา วาดีเจริญ และคณะ. (2560). ระเบียบวิธีวิจัย: จากแนวคิดทฤษฎีสู่ภาคปฏิบัติ. บริษัท ซีเอ็ดยูเคชั่น จำกัด (มหาชน).

ศิริพร จันทบุรี. (2568). การบูรณาการพรหมวิหาร 4 ในภาวะผู้นำทางการศึกษาเพื่อการกำกับดูแลองค์กรที่เพิ่มขึ้น. วารสารวิจัยทางการศึกษานานาชาติและบทวิจารณ์, 14(1), 1–15.

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 2. (2567). รายงานการติดตามและประเมินผลการบริหารจัดการศึกษา ปี 2566–2568 [เอกสารอัดสำเนา]. สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเลย เขต 2.

อโนมา หอวิเชียร. (2564). รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำการเปลี่ยนแปลงเชิงพุทธบูรณาการของผู้บริหารธนาคารออมสิน [ดุษฎีนิพนธ์พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย].

อนันต์ บุญยงค์. (2565). ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาและข้อจำกัดด้านทรัพยากรในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย. วารสารนโยบายและการจัดการการศึกษา, 8(2), 45–60.

Choi, S. (2023). Distributed leadership promotes teacher self-efficacy in multicultural classrooms through school capacity building: A multilevel SEM approach using U.S. Teaching and Learning International Survey. Educational and Psychological Measurement, 83(4), 1–25.

de Jong, A., de Kleijn, R. A. M., Lockhorst, D., Brouwer, J., Noordegraaf, M., & van Tartwijk, J. (2023). Collaborative spirit: Understanding distributed leadership practices in and around teacher teams. Teaching and Teacher Education, 123, Article 103977. https://doi.org/10.1016/j.tate.2022.103977

Galdames-Calderón, M. (2023). Distributed leadership: School principals' practices to promote teachers' professional development for school improvement. Education Sciences, 13(7), 715. https://doi.org/10.3390/educsci13070715

Kim, H. M., & Lee, J. Y. (2022). School principals' compassionate leadership and teacher well-being: A moderated mediation model of trust and organizational climate. Educational Administration Quarterly, 58(1), 76–98.

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308

Leithwood, K., Harris, A., & Hopkins, D. (2020). Seven strong claims about successful school leadership revisited. School Leadership & Management, 40(1), 5–22. https://doi.org/10.1080/13632434.2019.1596077

Özdemir, N., Kılınç, A. Ç., Polatcan, M., Turan, S., & Bellibaş, M. Ş. (2023). Exploring teachers' instructional practice profiles: Do distributed leadership and teacher collaboration make a difference? Educational and Psychological Measurement, 83(2), 1–27.

Özdoğru, M., & Sarıer, Y. (2024). The relationship of ethical leadership with teachers' organizational behavior, attitudes, and perceptions: A meta-analysis study. Humanities and Social Sciences Communications, 11, 1538. https://doi.org/10.1057/s41599-024-04082-9

Sharma, R., & Jha, S. (2021). The impact of ethical leadership on employee engagement and organizational commitment: A study in the educational sector. International Journal of Educational Management, 35(1), 101–118.