การพัฒนาภาวะผู้นำทางวิชาการของครูมัธยมศึกษา ในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก

คิณณ์ธิฬา หิรัญเมฆานนฑ์

ผู้แต่ง

คิณณ์ธิฬา หิรัญเมฆานนฑ์ -

คำสำคัญ:

ภาวะผู้นำทางวิชาการ, ครูมัธยมศึกษา, เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำทางวิชาการของครูมัธยมศึกษาในเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (Eastern Economic Corridor: EEC) ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญ 3 จังหวัดภาคตะวันออก ได้แก่ ระยอง ชลบุรี และฉะเชิงเทรา อันมีบทบาทในการขับเคลื่อนการพัฒนาประเทศภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561–2580) โดยให้ความสำคัญกับ “ครู” ในฐานะกลไกหลักของการยกระดับคุณภาพและมาตรฐานการศึกษา จึงจำเป็นต้องส่งเสริมให้ครูปรับเปลี่ยนบทบาทจากผู้สอนไปสู่การเป็นผู้นำทางวิชาการที่มีศักยภาพ ทั้งนี้ ภาวะผู้นำทางวิชาการของครูประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญ 5 ประการ ได้แก่ การมีวิสัยทัศน์ การพัฒนาหลักสูตร การจัดการเรียนรู้ การพัฒนาเพื่อนร่วมวิชาชีพ และการเป็นแบบอย่างทางวิชาชีพ ขณะเดียวกัน การพัฒนาภาวะผู้นำดังกล่าวจำเป็นต้องอาศัยปัจจัยสนับสนุนอย่างเป็นระบบทั้งภายในและภายนอก โดยปัจจัยภายในประกอบด้วย 4 ประการ ได้แก่ ความเชื่อมั่นในตนเอง ความมุ่งมั่นในการทำงาน ความกล้าตัดสินใจ และทักษะการสื่อสาร ส่วนปัจจัยภายนอกประกอบด้วย 3 ประการ ได้แก่ การสนับสนุนของผู้บังคับบัญชา ตัวแบบผู้นำ และบรรยากาศในการทำงาน โดยประยุกต์ใช้กระบวนการบริหารคุณภาพ PDCA (Plan–Do–Check–Act) เป็นกลไกขับเคลื่อนหลักในการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง เพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษาและเสริมสร้างกำลังคนให้สอดคล้องกับบริบท ความต้องการของพื้นที่ และทิศทางการพัฒนาประเทศ

คำสำคัญ: ภาวะผู้นำทางวิชาการ, ครูมัธยมศึกษา, เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก

เอกสารอ้างอิง

ขันธ์ชัย อธิเกียรติ, & ธนารักษ์ สารเถื่อนแก้ว. (2561). การสอนแบบทันสมัยและเทคนิควิธีสอนแนวใหม่ [เอกสารออนไลน์]. http://regis.skru.ac.th/RegisWeb/webpage/addnews/data/2017-07-24_078.pdf

ธีรธร สุธีธร. (2559). ภาวะผู้นำเชิงสร้างสรรค์ของครูในยุคการศึกษา 4.0. พิมพ์ดี.

ทิศนา แสงระวี, & เรชา ชูสุวรรณ. (2565). ครูไทยกับการจัดการเรียนรู้ในยุค Digital Disruption. วารสารมหาจุฬานาครทรรศน์, 9(4), 13–26.

พรรณี กิจสมบูรณ์. (2560). กลยุทธ์การบริหารสถานศึกษากับการเสริมสร้างภาวะผู้นำครู. วารสารศึกษาศาสตร์, 23(2), 14–30.

วิชิต สุขสันติกูล, & สมศักดิ์ เอี่ยมคงสี. (2566). ความสัมพันธ์ระหว่างภาวะผู้นำทางวิชาการกับการเป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพของสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาฉะเชิงเทรา เขต 2. วารสารบริหารการศึกษา มศว, 20(38), 51–61.

วิวรรธณี วงศาชโย. (2558). บทบาทของครูกับการเปลี่ยนแปลงทางการศึกษาในยุคดิจิทัล. วารสารเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการศึกษา, 8(2), 33–47.

วศิน สรรพกิจ. (2559). ภาวะผู้นำของผู้บริหารสถานศึกษากับการพัฒนาคุณภาพการศึกษา. วารสารครุศาสตร์, 40(3), 65–78.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2553). แนวทางการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ. สำนักพัฒนาหลักสูตรและนิเทศการศึกษา.

สำนักงานเลขานุการของคณะกรรมการยุทธศาสตร์ชาติ. (2561). ยุทธศาสตร์ชาติ (พ.ศ. 2561–2580). สำนักนายกรัฐมนตรี.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). แผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2560–2579.

สำนักนโยบายและยุทธศาสตร์. (2561). แผนปฏิบัติราชการพัฒนาการศึกษาในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2561. กระทรวงศึกษาธิการ.

สุพิชญ์ชญา มีแก้ว, นเรศ ขันธะรี, & จิณณวัตร ปะโคทัง. (2564). รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำทางวิชาการของครูในยุคดิจิทัล โรงเรียนมัธยมศึกษาขนาดเล็ก สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 9(5), 1952–1963.

Deming, W. E. (1986). Out of the crisis. MIT Center for Advanced Educational Services.

Harris, A., & Muijs, D. (2005). Improving schools through teacher leadership. Open University Press.

Katzenmeyer, M., & Moller, G. (2009). Awakening the sleeping giant: Helping teachers develop as leaders (3rd ed.). Corwin.

Nguyen, D., Harris, A., & Ng, D. (2019). A review of the empirical research on teacher leadership (2003–2017): Evidence, patterns and implications. Journal of Educational Administration, 58(1), 60–80.

York-Barr, J., & Duke, K. (2004). What do we know about teacher leadership? Findings from two decades of scholarship. Review of Educational Research, 74(3), 255–316.